Architect van duurzaam Shell drinkt geen wodka

Is Jeroen van der Veer de juiste man om de problemen met de oliereserves en morrende beleggers op te lossen?...

Het moet in 1991 zijn geweest, tijdens een ontmoeting met een Ethiopische minister in Addis Abeba. Vlak voor de zwaarbeveiligde besprekingen trekt Jeroen van der Veer zijn sportschoenen aan om een eindje te joggen. Als hij een trapveldje met straatschoffies passeert, rolt de bal voor zijn voeten. Voor hij het weet staat hij een potje te voetballen met de kinderen. Op hun teenslippers vergezellen de jonge gastjes Van der Veer vervolgens naar zijn hotel.

Typisch Van der Veer, vertelt van zijn drie dochters. 'Het omschakelen tussen een spontane voetbalpartij met Afrikaanse straatjochies en offici gesprekken met ministers, is typerend voor mijn vader.'

Jeroen van der Veer is sinds een week de hoogste baas bij de Koninklijke/Shell Groep. Maar zelf hecht hij weinig waarde aan rangen en standen, zo benadrukken diverse gesprekspartners. Voor Van der Veer is iedereen gelijk, ongeacht iemands achtergrond.

Dat gevoel voor gelijkheid had hij al tijdens zijn studie op de TU Delft, zegt zijn afstudeerhoogleraar Jan in 't Veld. Toen Van der Veer namens de studenten eens een toespraak hield, werden niet alleen de hoogleraren, maar ook de schoonmakers bedankt. 'Dat lag gevoelig. Enkele collega's waren pisnijdig dat zij in adem met schoonmakers werden genoemd.'

De zoon van een rector van het Stedelijk Gymnasium belandt via een stage bij het Nederlands-Britse oliebedrijf. Hij doorloopt geen traditionele carri. Zo is hij nooit gestationeerd bij van de olievelden. 'Voorheen een vereiste voor een loopbaan bij Shell, zegt In 't Veld. Zijn student was actief in chemie, marketing en raffinage. Londen, Cura en Houston waren zijn buitenlandse posten, waar collega's olielanden als Oman, Nigeria of Brunei bezochten.

Zijn geringe bemoeienis met olie-en gaswinning lijkt juist Van der Veer geschikt te maken om Shells probleem met de afgeboektereserves aan te pakken. Volgens zijn dochter is hij iemand die 'enorm veel waarde hecht aan integriteit'. Als topman van de Koninklijke was hij wel al vroeg op de hoogte van de problemen, schrijft The New York Times.

Van der Veer moet de huidige problemen 'netjes in orde brengen', licht president-commissaris Aad Jacobs van de Koninklijke toe. Jacobs spreekt van een 'ongelukkig incident voor een onderneming die verder kerngezond is'.

'In 1992 hadden wij bij ING ook een affaire waarbij de bestuurders moesten opstappen', vertelt oud-ING-topman Jacobs. 'Zo'n vertrek geeft een ongelofelijke schok, maar heeft ook een reinigende werking.'

In het Rotterdamse Pernis wist Van der Veer al een nijpend probleem uit de wereld te helpen. Als hoogste baas van Shell Nederland vond hij de milieubeweging tegenover zich, die erin was geslaagd een vergunning voor een nieuwe fabriek te laten verbieden. Na diverse vergaderingen committeerde Shell zich aan milieu-investeringen, mits de actiegroepen hun verzet staakten. 'Van der Veer was zeker geen pure milieu-directeur, benadukt Jan Fransen, die namens Natuur en Milieu de gesprekken voerde. 'Het was vooral de uitkomst van een rationeel proces, waar zowel milieubeweging als Shell beter van werd.'

Drie jaar voor het publicitaire debacle met het olieplatform Brent Spar, haalde Van der Veer de lont uit een sluimerend conflict. De uitruil bij Pernis ging wel gepaard met een ontslag van personeel, maar daar viel in de buitenwereld niemand over.

Zelf zegt Van der Veer altijd dat Pernis de proeftuin is gebleken van het duurzame beleid van Shell. Waar het bedrijf in de jaren negentig worstelde met milieuvervuiling en schending van mensenrechten (Nigeria), staat Shell inmiddels te boek als een schoolvoorbeeld van verantwoord ondernemen. 'Het draait bij mijn vader niet alleen om welvaart, maar ook om welzijn', zegt zijn dochter.

Een bedrijf moet eerst praten en dan pas beslissen, vertelde hij op een congres in 1997. En niet zoals vroeger eerst beslissen en daarna het besluit verdedigen. In het jargon van de Shell-baas: hij veranderde de aanpak van decide (beslis), announce (maak bekend) en defend (verdedig) in de trits dialogue (

dialoog), decide (beslis) en deliver (voer uit).

Morrende aandeelhouders kregen vorige week al te maken met deze aanpak, tijdens Van der Veers eerste optreden als hoogste baas. Hij gaat eerst rustig luisteren naar de wens van sommige beleggers om de tweekoppige structuur van Koninklijke/Shell overboord te gooien. Voor april 2005 volgt dan een definitief besluit.

Overhaast beslissen is er niet bij, weet emeritus-hoogleraar Erik-Jan Tuininga. Dat was in de jaren zeventig al het credo tijdens interne debatten tussen ingenieurs over kernenergie en recessie. 'Het viel me op dat Van der Veer enthousiast werd van het onbekende. Zo was hij gefascineerd hoe hij krimp kon managen.'

Volgens Tuininga, wiens vader bij Shell-Pernis werkte, heeft de werkwijze van Van der Veer school gemaakt. 'Hij was de eerste verlicht manager op lokaal niveau', en markeerde een omslag in het imago van Shell. Op de werkkamer in zijn Haagse kantoor staat een foto met Van der Veer en Nelson Mandela. De Shell-topman kan zelf enthousiast vertellen over zijn gesprek met de toenmalige president van Zuid-Afrika over zonnepanelen en stroomtekort op Robbeneiland.

'Ik ben opgewekt dat iemand die zich expliciet uitspreekt voor duurzaamheid, aan de top van zo'n bedrijf komt', zegt directeur David Vriesendorp van Amnesty. 'Het valt me op dat hij in debatten echt oog heeft voor ons standpunt. Hij luistert naar argumenten, wikt en weegt.' En het is niet louter public relations. 'Bijna niemand kent het verhaal dat Shell in Soedan gestopt is met levering van kerosine aan bommenwerpers.'

Buitenlanders kijken soms raar op van de duurzame regels die Shell zichzelf oplegt. De tweede keer dat Van der Veer met een Russische delegatie over olie onderhandelde, waren de glazen wodka door de Russen vervangen door water.

De vriendschap met maatschappelijke organisaties valt de laatste tijd slecht bij beleggers. 'Er wordt wel eens gezegd dat hij erg groen is', zegt president-commissaris Jacobs. 'Hij heeft inderdaad veel oog voor duurzaamheid, maar ik geloof niet dat het uit balans is.'

Aandeelhouders moeten niet vergeten dat Van der Veer zuinig is, stelt voorzitter Bert Kandel van de Burenraad in Pernis. Door tussenkomst van de Shell-baas ('zijn hart ligt in Pernis') praten omwonenden geregeld met Shell. Dankzij Van der Veer schildert Pernis zijn tientallen olietanks in mooiere kleuren, vertelt Kandel. 'Maar voor dat project is wel weer twintig jaar uitgetrokken.' En: 'Toen Van der Veer zag dat bezoekers een plak cake kregen, vroeg hij zich af of een kopje koffie niet genoeg was.'

Ook privoudt Van der Veer de hand op de knip. Thuis heeft hij een negen jaar oude Ford (met hondenharen op de achterbank), vrijetijdskleding wordt pas vervangen als ze tot op de draad versleten zijn en de kachel mag alleen hoger als de deur naar de gang dicht gaat. Mede daarom maakt hij zich niet druk over de kritiek die hij over zich heen kreeg vanwege zijn salaris van 2,2 miljoen euro.

Door de zich opstapelende problemen bij Shell zal Van der Veer misschien geen tijd meer overhebben voor zijn gezin. 'Hij gaat een paar zware maanden tegemoet', zegt Jacobs. Maar de man die in 1997 ongetraind en met een jetlag voor de tweede keer de elfstedentocht uitreed en zes minuten voor sluitingstijd de finish op de Bonkenvaart passeerde, weet altijd tijd vrij te maken.

Als hij in december 2002 weer eens naar Saudi-Arabioet vliegen om met de kroonprins aldaar te onderhandelen over een gigantisch gascontract, stapt hij vrijdagochtend eerst even met zijn schaatsen op de bevroren Rotte Meren. Gewoon even met de knoopjes van zijn colbertje dicht.

Meer over