Archetype

Gruwelijk, de moord op meer dan honderd inwoners van het Syrische plaatsje Taldaw, eerder deze week. Gewapende mannen trokken van deur tot deur om hele families uit te moorden. Volwassenen door geweerschoten, kinderen door messen. Alleen al het aangrijpende detail van een 11-jarig jongetje wekte walging: om niet levend ontdekt te worden, smeerde hij zich in met het bloed van zijn vermoorde broer en hield hij zich voor dood.

Bij nacht en ontij vond het bloedbad plaats. Alles was opgezet uit naam van één man, president Assad. Alles werd uitgevoerd door de Shabiha-milities, bestaande uit geloofsgenoten van de president die het vuile werk op zich nemen, zoals de Volkskrant dinsdag meldde. Er verschenen berichten over lijken waaruit de ogen waren weggereten, waarvan de hoofden waren afgehakt.

Een opdrachtgever, gewapende milities en 49 dode kinderen - opzet en toedracht doen denken aan de bijbelse kindermoord in Betlehem. Opdrachtgever toen, in het jaar 2, was koning Herodes. Hij liet uit angst voor een 'nieuwe koning' - de pasgeboren Christus - alle kinderen van onder de 3 jaar oud vermoorden. Aldus werden volgens het evangelie van Mattheus de woorden van de profeet Jeremia vervuld: 'Een stem is in Rama gehoord, geklaag, geween en veel gekerm; Rachel beweende haar kinderen, en wilde niet vertroost wezen, omdat zij niet zijn!'

Vervelend te zeggen, maar er zijn artistieke archetypen te over als het om deze gedenkwaardige kindermoord gaat. Vooral in de schilderkunst. Giotto, Tintoretto, Rubens, Cornelis van Haerlem: ze zagen er allemaal brood in. Vanwege het drama en de gespierde torso's die ze konden schilderen. Maar geen werk doet zo veel recht aan de grimmigheid van een slachtpartij als de bewegende beelden uit Pasolini's film Il Vangelo Secondo Matteo (Het evangelie volgens Mattheus) uit 1964.

Moeders met kleine kinderen kunnen de desbetreffende filmbeelden beter niet bekijken. Het onheilspellende van wat er staat te gebeuren zit 'm al in het begin van de scène. Een rijtje mannen met vreemdsoortige helmen en mutsen staat klaar om toe te slaan. Ze doen dat ook, op een ronduit beestachtige manier. Moeders rennen weg met hun kroost, op iedereen wordt ingehakt en kinderlijkjes vliegen door de lucht. En dat alles onder de prikkeldraadmuziek van Prokofjevs cantate Alexander Nevsky.

Pasolini gebruikte voor de scène, zoals in veel van zijn films, plaatselijke figuranten. Mensen uit de streek, in dit geval het verlaten en verschroeide binnenland van Zuid-Italië. Dat moet voor die bewoners raar zijn geweest. De ene, mannelijke helft werd door Pasolini voorzien van een gevechtstenue en bewapend met stokken en zwaarden. De andere helft behoorde te acteren als weerloze vrouwen en kinderen. Daders en slachtoffers die allemaal uit dezelfde streek kwamen.

Het drama van zijn film ligt vooral in de documentairestijl van filmen. Cinéma vérité heette dat toen, waarheidsgetrouwe filmkunst. Het kende een voorliefde voor hoekige, schokkerige zwart-wit-opnamen. En in het geval van het Mattheus-evangelie: vanaf een afstandje gedraaid, alsof de kindermoord plaatsvindt op een afgelegen locatie waar toevallig een cameraploeg van een actualiteitenprogramma langsrijdt.

Wie de spaarzame opnamen uit Taldaw kent, gemaakt met mobieltjes, zal de overeenkomsten zien. Chaotische beelden met geschreeuw, geween en geklaag - precies zoals Jeremia had voorspeld.

Scène uit Pasolini's film Il Vangelo Secondo Matteo, waarin een wrede moordpartij wordt gespeeld.

undefined

Meer over