Arbeidspartij schuift Shimon Peres aan de kant

Woede over de vernederende onttroning vlamde nog uit zijn ogen, maar Shimon Peres kon progressief Israël woensdag geruststellen: hij is niet uit op een scheuring binnen de Arbeidspartij....

Van onze verslaggever

Ben Haveman

JERUZALEM

Is Peres in eigen gelederen terecht gestraft voor zijn bedilzucht? Op de conventie van zijn partij in Tel Aviv klonk het antwoord nog steeds bevestigend bij het anti-Peres-kamp. Toch leken veel afgevaardigden woensdag beduusd over hun eigen besluit dat daags tevoren 'de architect van de vrede' ten val had gebracht. Peres' opvolger Nehud Barak heeft immers aanmerkelijk minder charisma dan zijn voorganger. Op de vraag of de veel jongere Barak de aangewezen man is om het straks op te nemen tegen de welbespraakte Netanyahu, overheerst het katergevoel bij een deel van de Israëlische socialisten.

'Een klap in het gezicht' en 'een dolkstoot in de rug': zo omschrijven sommige Israëlische commentatoren het (voorlopige) politieke einde van de 74-jarige politicus die twee keer minister-president en twee keer minister van Buitenlandse Zaken was van de joodse staat. Peres, zowel het brein achter de vredesakkoorden van Oslo, als achter de opbouw van Israëls militaire apparaat, is door zijn partij genadeloos opzij geschoven. Met een overweldigende meerderheid van 1403 tegen 856 stemmen (en 30 onthoudingen) besloot de conventie in zee te gaan met Peres' rivaal Barak.

De vroegere legerstafchef is indertijd door Peres zelf en wijlen premier Rabin naar binnen gehaald. Dezelfde Barak heeft alles in het werk gesteld om te voorkomen dat Peres nu een leidende rol in de partij zou blijven spelen. 'Mijn hart breekt, maar ik ben ervan overtuigd dat we een goede beslissing nemen', zo zei de toekomstige opvolger van Peres over diens onttroning.

De uitspraak van Barak had een onwaarachtig trekje voor de ingewijden die wisten hoe sterk juist Barak zich in voorafgaande nachtelijke sessies had verzet tegen welke nieuwe funtie voor Peres dan ook.

Van de vier kandidaten voor de functie van partijleider (onder wie de bij vrouwen zeer populaire ex-onderminister van Buitenlandse Zaken Yossi Beilin) had Barak de beste papieren. Daarmee kreeg Peres in zijn vijftigjarige politieke carrière de rekening gepresenteerd voor zijn ambities om het apparaat onder controle te willen houden, zoals in het kabinet-Rabin. Om Peres een grotere vernedering te besparen, stelde partijsecreratis Nissem Zwili voor dat voor 'de oude vos van de Arbeidspartij' een aparte functie zou worden gecreëerd; die van president. De overige kandidaten gingen daarmee akkoord, op Barak na. Barak verzette zich tot het uiterste omdat hij vreesde dat deze 'Willy Brandt-status' voor Peres ten koste zou gaan van zijn eigen bevoegdheden.

Alleen als Peres 'ere-president' zou worden (zonder mogelijkheden om zich te mengen in de partijkoers) zou Barak akkoord gaan. Peres' reactie luidde vrij vertaald: ik heb dit baantje nooit geambieerd, het was niet mijn idee. Maar als het alleen maar een loze functie is, laat dan maar zitten.

Buspassagiers in de Israëlische steden hoorden een furieuze Peres op de radio een donderende oratio pro domo houden, waarin hij zijn eigen verdiensten omstandig prees. 'Toen Likud in 1976 aan het bewind kwam, heb ik soms toen ook de verkiezingen verloren?', riep Peres retorisch in een afgeladen theater van Tel Aviv.

'Ja', brulde de zaal. Peres' dochter Zvia barstte in snikken uit. In een razende, deels emotionele en sentimentele toespraak hield Peres zijn partijgenoten na geheime stemmingen voor niet op de vlucht te gaan. Twaalf van de 34 Knesset-parlementariërs van de Arbeidspartij blijven Peres trouw. Het dagblad Ha'aretz speculeerde gisteren op de mogelijkheid dat de Peres-getrouwen zich zullen afscheiden tot een aparte vredespartij. Ook zou Peres het voorbeeld kunnen volgen van zijn illustere partijgenoot Moshe Dayan, die na onenigheid binnen de Arbeidspartij naar Likud overliep en er minister van Defensie werd.

Maar een aangeslagen Peres met omwalde ogen liet woensdag weten dat hij een dergelijke stap vooralsnog niet overweegt. Officieel moeten partijleden in het hele land op 3 juni de keuze van het partijcongres nog bekrachtigen. Maar de verwachting is dat ook zij Peres officieel en masse zullen afdanken.

Critici van de nieuwe socialistische voorman menen dat Barak zijn voorganger op een weinig elegante zelfs arrogante manier aan de kant heeft geschoven. 'Het hoofd van de partij is afgehakt', zo menen zij. Peres ('ik heb nooit mijn eigen glorie gezocht') heeft officieel nog enkele dagen bedenktijd om alsnog te besluiten het aanbod van Barak te accepteren. Maar hij noemde dat 'een absurd idee. Ik voel me nog fit en ik kan mijn tijd veel beter gebruiken; ik word overal gevraagd om lezingen te houden', aldus de partijleider na zijn debacle dat hem zo mogelijk nog meer is aan te zien dan de verkiezingsnederlaag van vorig jaar.

Als opvolger Nehud Barak op 3 juni de partij officieel gaat leiden, heeft hij elke steun nodig om het voor de landelijke verkiezingen in het jaar 2000 te kunnen opnemen tegen de Likoed van Netanyahu. Peres, die in twintig jaar vier landelijke verkiezingen verloor, en de Nobelprijs voor de Vrede verwierf, geldt als een politicus die niet geneigd is om zijn ambities door eigen gelederen te laten ondersneeuwen.

Meer over