Apotheker is bezig met overleven

'Minister van Landbouw brengt coalitie in gevaar'. Zeven maanden is Hayo Apotheker (D66) minister van Landbouw, en nu al speculeren vriend en vijand over de vraag of hij het einde van dit jaar zal halen....

OP dinsdag 23 februari dreef minister van Landbouw Hayo Apotheker zijn topambtenaren niet voor de eerste keer tot wanhoop. Hij was halsoverkop teruggekomen uit Brussel. De Haagse rechtbank had een enorm gat geschoten in de Wet Herstructurering Varkenshouderij. Varkenshouders zouden op basis daarvan nog een miljoen varkens in de hokken kunnen plaatsen.

Zijn ambtenaren adviseerden Apotheker: kondig aan dat we een spoedappèl in hoger beroep instellen en dat er noodwetgeving komt die een eind maakt aan de ongebreidelde groei.

Apotheker wees het advies af. Geen noodwet, eerst overleg met de sector. Laat óns dan in ieder geval een verklaring aan de pers afgeven, zeiden zijn topambtenaren. Maar nee, ook dat varkentje zou de minister zelf wel wassen. Maar de pers begreep niets van zijn hoekig juridisch proza, en ook in het overleg dat hij de volgende dag met de sector had, zaaide hij alleen verwarring. Drie dagen later maakte het kabinet alsnog bekend dat de Nederlandse regering een spoedappèl instelde en een noodwet zou uitvaardigen.

De Kamer was razend. 'Waarom is dat niet drie dagen eerder gebeurd?', klonk het. 'En waarom was de minister niet voorbereid op de rechterlijke uitspraak?' Gisteren vroeg ze Apotheker alsnog extra maatregelen te nemen. Maar Apotheker kondigde aan dat hij dat niet doet.

Apothekers positie wordt met de dag moeilijker.

Zijn problemen begonnen eigenlijk al direct met het telefoontje van Els Borst, in augustus vorig jaar, of hij de nieuwe minister van Landbouw wilde worden. D66 zou zich profileren als groene partij en beschermer van het dierenwelzijn. Apotheker, die landelijke bekendheid had gekregen toen hij als burgemeester van Leeuwarden bij de herdenking van Meindert Tjoelker krachtige taal sprak, leek de juiste man voor die klus.

Het was voor D66 altijd moeilijk om goed landelijk kader te vinden. Maar Apotheker had zijn kwaliteiten bewezen. Hij had gewerkt als wetenschappelijk medewerker aan de RU Groningen, als beleidsambtenaar bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, en zat al sinds 1980 als burgemeester de gemeenteraden van Muntendam, Veendam en Leeuwarden voor. Nadat de VVD'er Van Aartsen al voorwerk had gedaan bij de varkens, zou D66 de Nederlandse kippen en nertsen een beter leven bezorgen.

Apotheker heeft nog steeds veel ambities. Hij wil niet alleen het dierenwelzijn dienen, maar de vitaliteit van het platteland herstellen. Vooralsnog is hij echter vooral bezig met zijn eigen politieke overlevingskansen. De varkenscrisis dreigt hem de das om te doen. En behalve zijn eigen D66 heeft de hele Kamer ernstige kritiek op zijn functioneren. Hij is chaotisch en niet alert, heet het.

'Hij brengt door zijn handelen de coalitie in gevaar', zegt PvdA-woordvoerder Feenstra, die zich nadrukkelijk niet waagt aan persoonlijke kwalificaties. De VVD'er Oplaat doet dat wel. 'Apotheker, die is een beetje warrig', zegt hij. 'Hij laat iedereen maar zwalken, raden naar wat hij doet.'

In het kabinet ontmoet Apotheker zure gezichten omdat hij, in benarde tijden, enkele honderden miljoenen guldens meer moet uitgeven dan begroot. Een miljardenclaim hangt hem nog boven het hoofd. Op zijn ministerie vragen topambtenaren zich af wanneer de bewindsman eindelijk eens goede adviezen aanneemt. 'Hij is nog steeds een burgemeester. Een bestuurder, meer dan een politicus', zeggen ze daar. Na de krachtdadige bestuurder Van Aartsen is dat even wennen. Niet dat de VVD'er geen ambtelijke adviezen in de wind sloeg, maar hij gaf tenminste een koers aan die politiek duidelijk was.

Apotheker was in Den Haag een onbeschreven blad. Hij werd door zijn partij in het diepe gegooid en nauwelijks begeleid . Wat erin resulteerde, zeggen zijn ambtenaren, dat hij in onderhandelingen veel te snel iets weggeeft.

Vanuit die optiek is het niet gek dat juist de voorzitter van 's lands grootste boerenorganisatie LTO-Nederland, G. Doornbos, zich het vriendelijkst uitlaat over de minister. 'Het is een heel sympathieke man in de omgang, die altijd openstaat voor overleg', zegt hij. Maar ook hij ziet het lijk al drijven. 'Ze proberen deze minister de verantwoordelijkheid voor een slechte wet van zijn voorganger in de schoenen te schuiven. Hij wordt door dit kabinet in zijn mogelijkheden beperkt.'

Meer over