Antiklerikale partij verrassend populair in katholiek Polen

De Polen hebben zondag zoals verwacht geschiedenis geschreven. Voor het eerst sinds de val van het communisme meer dan twintig jaar geleden slaagde een partij er in twee keer op rij de parlementsverkiezingen te winnen. Die eer viel te beurt aan het centrum-rechtse Burgerplatform, de partij van premier Donald Tusk. Met ongeveer 39 procent van de stemmen bleef Burgerplatform de conservatieve oppositie onder leiding van Jaroslaw Kaczynski - goed voor bijna 30 procent - ver voor. De deur staat daarmee wagenwijd open voor een heruitgave van de bestaande coalitie tussen het Burgerplatform en de kleine Boerenpartij. In de Sejm, het Poolse parlement, kunnen de twee partijen rekenen op een krappe, maar werkbare meerderheid van 234 op 460 zetels.

Toch is niet het succes van het Burgerplatform, voorspeld vanwege de sterke economie en de zwakke oppositie, de grootste verrassing van de zondag gehouden verkiezingen. Daarvoor zorgde Janusz Palikot, een excentrieke oud-zakenman die tot vorig jaar tot de partij van Tusk behoorde. Met een uitgesproken progressief programma haalde de naar hem genoemde groepering vanuit het niets 10 procent van de stemmen.

Tot vorig jaar stond de 46-jarige Palikot vooral bekend als een man die er alles aan deed om in de belangstelling te staan. Op persconferenties waagde hij het met een varkenskop of dildo te verschijnen, geen voor de hand liggende attributen in een conservatief land als Polen. President Lech Kaczynski, de tweelingbroer van oppositieleider Jaroslaw die vorig jaar bij een vliegramp omkwam, noemde hij afwisselend een zat- en een smeerlap. Zelfs zijn partijgenoten vonden hem over de schreef gaan.

Toen hij een jaar geleden zijn eigen weg ging, werd er dan ook weinig gegeven voor zijn kansen. Maar Palikot had twee dingen die de meeste politieke avonturiers niet hebben. Ten eerste geld. Als zakenman had hij een fortuin verdiend met de productie van schuimwijn en later wodka. Ten tweede lef. Met zijn partij besloot hij van leer te trekken tegen de heilige huisjes van de Poolse samenleving. De Beweging van Janusz Palikot staat voor alles waar katholieke Polen een hekel aan hebben: van homorechten en het vrij gebruik van softdrugs tot het recht op abortus. In Krakau, de tweede stad van Polen liet hij zijn lijst trekken door een transseksueel.

In de meeste huiskamers werd hij daardoor persona non grata verklaard, maar niet bij een kleine, maar groeiende groep progressief denkende Polen. Bij andere partijen konden die niet terecht met hun opvattingen. Op ideologisch gebied verschilt het Burgerplatform niet zo heel veel van het conservatieve Recht en Gerechtigheid van Jaroslaw Kaczynski. Wetsvoorstellen over het geregistreerd partnerschap en gratis reageerbuisbevruchting stierven tijdens de afgelopen ambtstermijn een stille dood in parlementaire commissies.

Van de traditionele linkerzijde was op dat gebied al evenmin veel te verwachten. Bij het Verbond van Democratisch Links, de opvolger van de communistische partij, kregen vertegenwoordigers van de vrouwen- en homobeweging op zijn best onverkiesbare plaatsen. Zondag kregen de oud-communisten daarvoor de rekening gepresenteerd. Met amper 8 procent van de stemmen behaalden ze hun slechtste resultaat ooit. De vraag is daarmee gesteld of er in Polen nog ruimte is voor een partij die met één been in het verleden staat. De generatie met heimwee naar het communisme sterft langzaam uit. Niet toevallig haalden de oud-communisten hun beste score bij 60-plussers.

Bij de partij van Palikot is de toestand net omgekeerd. Bijna een kwart van de 18- tot 25-jarigen stemde voor hem. Het ontlokte een van de partijgenoten van Palikot zondagavond de volgende, ietwat euforische, uitspraak: 'Als de stembureaus tot 's avonds laat opengebleven waren, dan hadden we misschien de meerderheid behaald. Onze kiezers staan niet om zeven uur op om naar de mis te gaan, zij houden van uitslapen en uitgaan.'

undefined

Meer over