Annan moet VS goed verstaan

'IK HEB 185 meesters', constateerde Kofi Annan, de zachtpratende, buitengewoon aardige secretaris-generaal van de Verenigde Naties na zijn benoeming. Inderdaad heeft Annan in de komende vijf jaar talrijke achterbannen tevreden te houden....

OSCAR GARSCHAGEN

Hoe vervelend en in zekere zin ook pijnlijk dat moge zijn, Annan zal de eerste jaren bijzondere aandacht moeten schenken aan de Amerikaanse publieke opinie, het Congres en Jesse Helms in het bijzonder. Annan zal zonder te verworden tot een marionet van Washington vooral het door Republikeinen gedomineerde Congres moeten overtuigen van het belang van de VN.

Dat Congres betaalt ruim 25 procent van alle rekeningen van de VN en is op de golven van een anti-VN-stemming in Amerika medeverantwoordelijk voor de financiële crisis waarin de VN verkeert. Het is de machtige voorzitter van de Senaatscommissie voor Buitenlandse Betrekkingen, Jesse Helms, de oerconservatieve senator uit North Carolina, die de uitbetaling van 1,3 miljard dollar aan achterstallige contributies tegenhoudt. Helms is een van de belangrijkste exponenten van het Amerikaanse isolationisme.

In het september/oktober-nummer van Foreign Affairs liet de pas voor zes jaar herkozen Helms (75) dreigend weten dat de VN ingrijpend hervormd moet worden, want anders komt er geen geld vrij en zal hij een campagne beginnen om de VS te bewegen zich uit de volkerenorganisatie terug te trekken. Dat laatste is een loos dreigement, maar Helms en de vele nieuwe Republikeinen in het Congres kunnen, zo lang zij dat noodzakelijk vinden, de betaling van achterstallige contributies tegenhouden.

Zonder de contributies van de wanbetalers - de VS, Rusland, Oekraïne en Zuid-Afrika - zijn verdere hervormingen buitengewoon lastig. Zij hebben daarmee een wapen in handen om hun minimalistische en vooral kortzichtige visie op de VN door te drukken.

Dat betekent dat Annan er in de eerste plaats het Congres van moet overtuigen dat de financiële en administratieve hervormingsplannen ook daadwerkelijk worden uitgevoerd en dat hij als secretaris-generaal een zuinig beleid zal voeren. Het is echter zeer de vraag of Helms en de zijnen ooit echt tevreden gesteld kunnen worden. Hun visie op de VN is dermate verwrongen en provincialistisch dat Annan al zijn communicatieve talenten nodig zal hebben om de achterstallige contributies betaald te krijgen.

Hopelijk krijgt Annan, die al heeft aangekondigd het Amerikaanse Congres te willen toespreken, alle steun van president Clinton en zijn nieuwe nationale veiligheidsteam. Dat lijkt na alle Amerikaanse inspanningen om Boutros Ghali te vervangen door Annan een open deur, maar is het bij gebrek aan een duidelijke visie op de VN niet.

De crisis waarin de Verenigde Naties verkeren, is niet alleen gecreëerd door het Congres, maar ook door de wisselvallige, soundbite-diplomatie van de regering waar niemand zich veel aan lijkt te trekken van het lot en de problemen van de volkerenorganisatie.

In de campagne tegen de weinig populaire Boutros Ghali, wiens vertrek alleen door de Fransen betreurd lijkt te worden, werd het voorgesteld alsof de Egyptenaar persoonlijk verantwoordelijk was voor alle feilen van de VN. De volkerenorganisatie is, net als de Europese Unie, zo sterk of zwak als de belangrijkste lidstaten willen dat de organisatie is. De secretaris-generaal speelt als het erop aankomt slechts een uitvoerende rol. Meestal opereert de secretaris-generaal in een soort vacuüm door het ontbreken van duidelijke instructies of een coherent beleid van de Veiligheidsraad.

Is de VN uitsluitend een organisatie die gebruikt kan worden om in bepaalde gevallen Amerikaanse belangen te dienen of militaire interventies een multilateraal vernisje te geven of moeten de VN echte macht krijgen op het terrein van oorlog en vrede? Is de secretaris-generaal een soort 'superklerk' of is hij een tot op zekere hoogte onafhankelijk denkende diplomaat die niet door CNN gesignaleerde crises aan de orde kan stellen en oplossingen kan aandragen? Moet er een soort Perez de Cuellar komen of is er plaats voor de in Zambia omgekomen Dag Hammarskjöld.

Dat soort vragen zijn door Clinton, minister van Buitenlandse Zaken Christopher en zijn opvolgster Albright nooit beantwoord. In plaats daarvan boog Clinton, nog voordat de verkiezingscampagne begon, voor de dubieuze aanvallen van de Republikein Dole op de Egyptische diplomaat. Dole maakte zelfs flauwe, bijna xenofobe naamgrappen ten koste van Boutros Ghali en Clinton vond het verstandiger met de anti-VN-wind mee te waaien. De ervaringen van de Egyptenaar met het VN-beleid van Washington moeten Annan op zijn minst wantrouwig maken.

Washington - het Congres en de regering - zijn na alle strubbelingen van het afgelopen jaar en de ongefundeerde kritiek op Boutros Ghali verplicht van Annans ambtstermijn een succes te maken. In zijn tweede termijn is Clinton verlost van electorale verplichtingen en beschikt hij over de vrijheid Annan en de VN te helpen.

Amerikaanse presidenten concentreren zich in tweede termijn op hun plaats in de geschiedenisboeken. Voor Clinton en zijn nieuwe minister van Buitenlandse Zaken liggen in de VN de kansen om dat hooggestemde doel te bereiken voor het oprapen.

Oscar Garschagen

Meer over