Angst en apartheid houden arm Bradford in de greep

Bradford geldt als 'de moslim-hoofdstad' van Engeland. In de zomer kwam het tot grote rellen tussen Pakistanen en de politie....

'Bent u soms van de geheime dienst?', repliceert een jonge moslim in de Aziatische wijk Manningham in Bradford achterdochtig op de vraag 'wat-ie van Bin Laden vindt'. Zijn naam wil hij niet noemen. 'De Afghanen hebben het recht om hun land te verdedigen.' Wij hebben begin juli ook ons woongebied tegen een overmacht van politie verdedigd.'

De gevolgen daarvan zijn duidelijk zichtbaar. Wie uit het niets in Manningham gedropt zou worden, zou zich in een oud-koloniale wijk van Kandahar kunnen wanen. De uitgebrande en vernielde panden zouden veroorzaakt kunnen zijn door een voltreffer met een kruisraket. Blanken zijn op Heaton Road niet te zien. Hier lopen alleen in traditionele kledij gestoken Aziaten. Alle veelal kleine en groezelig ogende winkeltjes worden geëxploiteerd door moslims. Op een blinde muur zijn 'Bin Laden' en 'Islam' in zwarte verf aangebracht. 'Er zijn hier jongeren die Bin Laden als hun held beschouwen en ''Dood aan Amerika'' roepen', zegt Nuzhat Ali van de Islamic Society.

Brian is barkeeper van The Junction, een pub op wat de frontlinie van de blanke en Aziatische wijk wordt genoemd. 'Ik begrijp wel dat die Aziaten niet met hun naam in de krant willen. Ze zijn niet alleen bang door de politie te worden opgepakt, maar vrezen zelfs dat het Britse leger er dan wel eens op los kan gaan slaan.'

The Junction is net weer open. Drie maanden is de pub gesloten geweest na de hevige rellen van juli die van deze omgeving een slagveld maakten. Vlak naast The Junction bevindt zich de zwartgeblakerde Arthur's Bar en aan de overkant Labour Club - een populaire bar waarvan een ruïne rest. Vroeger waren het vaste pleisterplaatsen voor oudere blanken die de gezelligheid van de binnenstad prevaleerden boven de onpersoonlijkheid van de buitenwijken. 'Maar de zaken gaan moeizaam', zegt Brian. 'De blanken die voor een pint langskwamen, durven niet meer.'

Volgens Brian hebben de Pakistanen met hun vernielzuchtige werk ook hun eigen glazen ingegooid. 'Ik heb misschien weinig klanten, maar ook de taxi's en curry-restaurants van de Pakistanen zelf hebben nauwelijks klandizie meer. Ze geven altijd de blanken overal de schuld van, maar dit hebben ze aan zichzelf te wijten.'

Richard Wightman is bestuurder in Bradford. De rellen in juli hebben een nieuw klimaat van angst gecreëerd, zegt hij. 'De vooroordelen zijn groter geworden. De ''witte vlucht'' uit de Aziatische wijken is er door versterkt. Er is een vorm van zelfgekozen 'apartheid' ontstaan. Blanken en zwarten wonen in wijken vlak naast elkaar, maar komen niet meer in elkaars wijken', zegt hij in de Cityhall, het stadhuis van Bradford. Maar, zo troost hij zichzelf, misschien hebben de rellen één voordeel gehad: 'er rust geen taboe meer op de problemen. Ze zijn bespreekbaar geworden.'

Bradford wordt 'de moslim-hoofdstad' van Engeland genoemd. Van alle Engelse steden heeft deze stad relatief de grootste Aziatische bevolking. Van de 300 duizend inwoners in deze oude industriestad is bijna eenderde afkomstig uit Azië en de overgrote meerderheid daarvan zelfs uit een specifiek gebied: het Pakistaanse gedeelte van Kasjmir.

Ze zijn bijna allemaal begin jaren zestig gekomen om te werken in spinnerijen en weverijen. 'In 1962 besloot de Pakistaanse overheid in de opstandige provincie Kasjmir een waterkrachtcentrale te bouwen. De bevolking moest wijken. In plaats van de verhuizing zelf te betalen, werd de Britten gevraagd personeel te werven', zegt Zahid Iqbal, die kandidaat was voor de Conservatieve partij bij de laatste parlementsverkiezingen.

'De mensen uit Kasjmir zijn voormalige boeren met een hechte gemeenschapszin, die graag met elkaar rond een heilige plek zoals een moskee wonen.' De blanken die een minderheid gingen vormen, verhuisden naar de meer welvarende buitenwijken.

Begin jaren tachtig ontstonden problemen toen de Aziaten hun kinderen van de staatsscholen haalden, omdat die weigerden islamitisch halal-voedsel te verstrekken. Begin 1989 haalde Bradford de wereldpers toen hier voor het oog van de camera de Duivelsverzen van Salman Rushie werden verbrand en ayatollah Khomeiny twee weken later de doodstraf over de schrijver uitsprak.

Sher Azam is begrafenisondernemer en leider van de Raad van Moskeeën in Bradford. Hij was betrokken bij die actie en staat er nog steeds achter: 'Dit boek is blasfemie. En niemand kan ons het recht ontzeggen dit boek te verbranden. Trouwens: boekverbranding is toch niet illegaal?'

Azam ontkent dat de moslim-gemeenschap in Bradford daarom extremistisch of fundamentalistisch zou zijn. 'Wij geloven in de vijf fundamenten van de islam. In dat opzicht zijn we fundamentalistisch. Maar we zijn zeker niet extremistisch. We kunnen kritiek accepteren, we wijzen terrorisme af, we zijn tegen geweld en we willen in harmonie met mensen van andere geloven samenleven.'

De boekverbranding was echter wel het laatste vreedzame protest in Bradford. In 1995 beleefde de stad grootschalige rellen. 'De oudere generatie, die nog in Kasjmir had gewoond, was nederig. Maar hun kinderen die in Engeland zijn opgegroeid, zijn zich veel meer bewust van de achterstandsituatie', zegt Iqbal. Sher Azam van de Raad van Moskeeën: 'Wij accepteerden een bepaalde graad van discriminatie. De nieuwe generatie doet dat niet meer.'

Wightman: 'De Aziatische jongeren zitten op slechtere scholen, velen maken hun opleiding niet af en zien dat anderen het beter doen. Ze concluderen dat ze geen gelijke kansen hebben. Soms kiezen ze dan de snelle alternatieve weg om ook op hun 25ste een BMW en een Rolex te hebben: ze gaan in de drugshandel.'

Dit leidt tot spanningen, ook omdat, zo benadrukt Wightman, de situatie in veel blanke wijken die aan de Aziatische buurten grenzen, nauwelijks beter is: 'Ook hier verkeren veel mensen in achterstandsituaties, ook hier is de werkloosheid hoger dan 20 procent, ook hier zijn de frustraties groot en is de drugshandel een uitweg.'

Deze mensen zijn een gewillige prooi voor het National Front en de extreem-rechtse British National Party. Iqbal: 'Het Bradford-probleem is geen Aziatisch probleem, het is een probleem van verschillende bevolkingsgroepen.'

Deze zomer leidde dat tot een grote confrontatie, nadat Oldham en Burnley al waren opgeschrikt door een massale opstand van door rechts-extremisten tot razernij gebrachte Aziaten.

Aanleiding was een demonstratie die het extreem-rechtse National Front op 7 juli in het centrum van Bradford had gepland. Een groep Aziaten, die zich had verenigd in de Anti-Nazi League, molesteerde daar enkele skinheads als vermeende rechts-extremisten nadat een Aziatische taxichauffeur was lastig gevallen. De vlam sloeg in de pan. Tweehonderd Aziatische jongeren keerden zich tegen de politie.

Om vernielingen in het centrum te voorkomen verdreef de politie de Pakistanen daarop naar Manningham. 'Dit was een grote fout. Hiermee lokte de politie een massale volksopstand uit van meer dan vijfduizend Aziaten. En alle bezittingen van de blanken in deze wijk werden een direct doelwit', zegt Iqbal. Na afloop van de gevechten waren 120 politiemensen gewond, dertig Aziaten gearresteerd en was voor bijna honderd miljoen gulden aan materiële schade aangericht.

Na de rellen viel iedereen over de Aziaten heen. 'Dit zijn geen mensen die tegen racisme protesteren. Dit is tuig dat op geweld uit is', riep de plaatselijke Labour-parlementariër Terry Rooney.

Lord Herman Ouseley, die een week later een rapport uitbracht over de gespannen verhoudingen in deze stad, was genuanceerder: 'In Bradford heerst de cultuur van de angst: er is angst om over de problemen te praten, er is angst om fouten te maken en het etiket van racist opgeplakt te krijgen en er is angst om veranderingen te bewerkstelligen.' Ouseley pleitte voor meer integratie tussen blanken en Aziaten, iets wat volgens hem op de scholen zou moeten beginnen.

'Het analyseren van de oorzaken is niet zo moeilijk, net zo min als het doen van aanbevelingen. Het echte probleem is het in praktijk brengen van de aanbevelingen', zegt bestuurder Wightman.

Terwijl de deskundigen rapporten schrijven, wordt op straat geweld met geweld vergolden. In de afgelopen weken werd een brandbom in een Aziatisch restaurant gegooid en ging een Aziatische bioscoop in vlammen op. Even verderop reedeen auto een blanke kledingboetiek binnen.

Sher Azam geeft de moed niet op. Hij prijst de zelfbeheersing van de Aziatische jongeren na de aanslagen in de VS. 'Veel moslims zijn kritisch over wat de Britten in Afghanistan doen. Waarom bombarderen ze wel Afghanistan, omdat die Bin Laden schuilhoudt, en waarom hebben ze nooit de VS gebombardeerd toen die de IRA-leden onderdak boden?'

Ook andere autoriteiten proberen de problemen niet erger voor te stellen dan ze zijn. Colin Mellors, hoogleraar politicologie aan de Universiteit van Bradford, zegt dat de criminaliteit in Bradford niet veel hoger is dan het landelijk gemiddelde. Zijn oplossing is simpel: 'Als mensen beter worden opgeleid, krijgen ze betere banen en creëer je een betere economische omgeving. Dat leidt ook bijna automatisch tot integratie tussen de bevolkingsgroepen.'

Hopeloos is de situatie in Bradford niet. 's Avonds in het centrum van de stad blijkt dat het ook anders kan. Vele Aziaten - onder wie universiteitsstudenten - hebben zich in de trendy bar Edward's onder de blanke bezoekers gemengd: ze drinken Budweiser, flirten met blanke meisjes en dragen een honkbalpet met het monogram NY. Hun sympathie ligt blijkbaar heel ergens anders.

Meer over