Analyse

Anders dan De Jonge suggereerde, is nog helemaal niet zo zeker of de problemen met het Janssen-vaccin nu voorbij zijn

Met het Janssen-vaccin erbij lijkt de Nederlandse vaccinatiebelofte gered om deze zomer iedereen ingeënt te krijgen. Maar doet minister De Jonge, die eerder het vaccin van AstraZeneca nog stevig aan banden legde, niet te makkelijk over Janssen?

GGZ-medewerker Babette Engelsman ontvangt onder toeziend oog van minister De Jonge de eerste Janssen-prik van Nederland. Beeld ANP
GGZ-medewerker Babette Engelsman ontvangt onder toeziend oog van minister De Jonge de eerste Janssen-prik van Nederland.Beeld ANP

Wat zal demissionair minister De Jonge ’m geknepen hebben de afgelopen week. Vorige week woensdag besloot hij dat de eerste levering van het vaccin van Janssen (80 duizend doses) in de opslag in Oss moest blijven liggen. Totdat het Europees Geneesmiddelenbureau EMA zich had uitgesproken.

Als het vaccin van Janssen na die prikstop hetzelfde lot zou zijn beschoren als dat van AstraZeneca – namelijk dat het alleen nog mag worden ingezet voor 60-plussers – dan had hij zijn belofte aan de Nederlanders van ‘een zorgeloze zomer’ nooit meer kunnen waarmaken. En die belofte heeft hij vanaf begin maart al zo vaak geuit: dat elke Nederlander die het wil begin juli zijn eerste vaccinatieprik in zijn bovenarm heeft.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Stroomversnelling

Maar dinsdagmiddag raakten de ontwikkelingen rond dit vaccin in een stroomversnelling. Rond vijf uur dinsdagmiddag maakte het Europees Geneesmiddelenbureau EMA bekend dat het vaccin gewoon op de Europese markt kan blijven. Twee uur later al deelde minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) zijn besluit erover mee in de coronapersconferentie. Gewoon gaan prikken met dit vaccin, daar kwam het op neer.

Het aantal van acht gevallen van geconstateerde ernstige bijwerkingen in de VS op die miljoenen gezette prikken met dit vaccin, is volgens de minister zo extreem laag dat er ‘niet tot een andere afweging is te komen dan doorgaan’. Advies vragen aan de Gezondheidsraad, zoals hij eerder deed voor het vaccin van AstraZeneca, was volgens hem niet nodig met zo weinig geconstateerde gevallen van die bijwerkingen.

Nog diezelfde avond werd de eerste prik met het vaccin aangekondigd voor de volgende woensdagochtend. Uiteraard in Leiden, waar het vaccin is ontwikkeld, in Rijksmuseum Boerhaave, een museum gewijd aan het roemruchte Nederlandse medisch-wetenschappelijke verleden. Minister De Jonge was erbij toen vijf GGZ-medewerkers daar hun Janssen-prik kregen, onder het portret van de grote arts en botanicus Herman Boerhaave. ‘Met het zetten van het eerste Nederlandse vaccin op Nederlandse bodem is een mijlpaal bereikt’, zei De Jonge.

Hogere frequentie

Het is wel te hopen dat die mijlpaal niet een molensteen wordt. Want anders dan de minister op de persconferentie suggereerde, is nog helemaal niet zo zeker of de problemen met het Janssen-vaccin nu voorbij zijn. Zeker twee obstakels liggen er nog in het verschiet.

De eerste: de frequentie van de zeldzame bijwerking kan in werkelijkheid weleens hoger liggen dan De Jonge denkt. Volgens de huidige inzichten zijn er acht Amerikanen ziek geworden na zeven miljoen prikken. Maar, zo waarschuwde Sabine Straus van het veiligheidscomité van de EMA dinsdag op een persconferentie, daar kunnen de komende weken nog gevallen bij komen, omdat de zeldzame bijwerking zich soms pas na enkele weken aandient, en in de VS het prikken pas een week is gestaakt.

Bovendien leert de ervaring met AstraZeneca dat de meldingen van de bijwerking pas echt goed op gang kwamen nadat de eerste trombosegevallen het nieuws haalden, zei Straus. ‘In Europa werd men zich er zeer bewust van.’ De EMA acht de cijfers over het AstraZeneca-vaccin (grofweg 1 op de 100 duizend keer de ernstige bijwerking) dan ook betrouwbaarder dan die over Janssen. ‘Het is op dit moment echt nog niet te zeggen of de bijwerking bij het Janssen-vaccin minder vaak of vaker voorkomt dan bij AstraZeneca’, waarschuwde Straus.

Bijwerking met een gezicht

Tweede voetangel is de bijwerking zelf. Zelfs als de lage Amerikaanse cijfers ook zouden opgaan voor Nederland, zullen er nog altijd enkele Nederlanders met de bijwerking te maken krijgen. ‘En het vervelende is dat áls er iets misgaat, het meteen een gezicht heeft’, zoals hoogleraar Carin Uyl-Groot al eerder zei over het AstraZeneca-vaccin.

Wat dat betreft heeft De Jonge het nu nog makkelijk. ‘Bij Astra had ik natuurlijk ook te maken met de acht gemelde gevallen in Nederland’, zoals hij zelf tijdens de persconferentie zei. ‘Ik had te maken met de ervaringen in Duitsland, ik had te maken met de ervaringen in Scandinavische landen.’

De Jonge gaf zelf al aan wat er kan gebeuren als het ook met Janssen te gortig wordt: ‘Dan kan dit aanleiding vormen de Gezondheidsraad alsnog om advies te vragen.’ Het ligt in de lijn der verwachting dat de Raad in zo’n geval alsnog een beperking zal aanraden: niet te gebruiken bij mensen onder een bepaalde leeftijd.

Tijd gewonnen

Voorlopig heeft De Jonge in elk geval tijd gewonnen. Deze week nog rijden busjes 35 duizend doses Janssen uit de opslag naar de ziekenhuizen. Die gaan er zaterdag hun zorgpersoneel mee prikken dat nog niet is gevaccineerd. De andere 45 duizend doses van de levering van het vaccin gaan naar de GGZ, die er volgende week mee aan de slag gaat.

André Knottnerus, oud-voorzitter van de Gezondheidsraad, denkt niet dat de minister heeft gedacht: laat ik de Gezondheidsraad omzeilen om mijn deadline van begin juli te halen. ‘De minister is zich er zeer van bewust dat het averechts werkt om zulke besluiten onzorgvuldig te nemen. Een advies van de Gezondheidsraad zou geen meerwaarde hebben met de huidige gegevens en het advies van het EMA. Het is dan niet nodig daarvoor nog enkele dagen uit te trekken waarin je niet kunt vaccineren met Janssen. Het belang is nu ook: snel vaccineren.’

Maar dat kan de komende maanden alsnog veranderen, als er meer trombosegevallen opduiken en – dat ook – er meer vaccins beschikbaar komen van andere fabrikanten, zodat er meer te kiezen is. Het Janssen-vaccin is behouden gebleven voor gebruik in Europa, constateert voorzitter Ton de Boer van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen op de CBG-website. ‘Maar op nationaal niveau wegen andere factoren mee, zoals de beschikbaarheid van andere coronavaccins en de epidemiologische situatie in het betreffende land.’

Meer over