Andermans trommel

De Indiër Ritesh Batra zegde zijn baan in New York op en schreef een liefdesverhaal rond het bezorgen van lunchboxen in Bombay. De film werd wereldwijd opgepikt. 'Dat had ik vooraf ook niet verwacht, hoor.'

DOOR BEREND JAN BOCKTING

Negen jaar geleden was Indiër Ritesh Batra een ongelukkige accountant in New York. Hij zegde zijn baan op ('het was vreselijk saai en ik was er slecht in') en verhuisde terug naar zijn geboortestad Bombay om een vervlogen droom na te jagen: hij wilde filmmaker worden.

'Als je zoals ik uit een Indiaas middenklassegezin komt, is een carrière als filmmaker geen optie', vertelde Batra (34) afgelopen augustus tijdens het World Cinema Festival in Amsterdam, waar zijn speelfilmdebuut The Lunchbox met de publieksprijs werd bekroond. 'De enige mensen die in de filmwereld terechtkomen zijn degenen met connecties in de business. Mijn periode in de Verenigde Staten isoleerde die gedachte als het ware. Het was ergens ontzettend naïef om te stoppen met het werk dat ik deed, in principe was het een goede baan, maar juist die naïviteit heeft mij verder geholpen.'

Hij schreef een liefdesverhaal rond het voor Bombay kenmerkende lunchboxbezorgsysteem, dat zo'n miljoen inwoners van de stad tijdens het middaguur op tijd van eten voorziet. Een lokaal fenomeen, maar het werd wereldwijd opgepikt. Vorig jaar ontmoette hij tijdens CineMart, de filmmarkt op het filmfestival van Rotterdam, Europese producenten die hem hielpen zijn film te verwezenlijken. Dit jaar ging The Lunchbox in première tijdens het filmfestival van Cannes, om vervolgens uit te groeien tot bescheiden filmhuishit. 'Dat de film op zo veel verschillende plekken zo goed wordt ontvangen had ik vooraf ook niet verwacht, hoor.'

Waarom dit verhaal? 'Na mijn vertrek uit New York zag ik in Bombay dingen die mij voorheen niet waren opgevallen. De lunchbezorgers bijvoorbeeld, de dabbawalas - je ziet ze overal en er zijn al meerdere documentaires over ze gemaakt, maar die gingen enkel over het bezorgproces. Ik wilde weten wie de lunchbezorgers zijn.'

Het fijnmazige bezorgsysteem bestaat al 125 jaar in Bombay, en alléén daar, maar Batra had nooit het idee dat zijn verhaal te lokaal was voor een groot publiek. Integendeel: 'Instinctief ging ik lokale en specifieke verhalen schrijven, met zoveel mogelijk aandacht voor details in de levens van mijn personages. Het maakt de gebeurtenissen zo echt mogelijk, waardoor uiteindelijk een veel breder publiek zich erin herkent.'

Batra ging een week met de bezorgers op stap. Zonder pen of camera, met het idee een documentaire te maken. 'Het was fascinerend: de meesten zijn analfabeet, allemaal komen ze oorspronkelijk uit hetzelfde dorp buiten de stad. Ze gebruiken een ingewikkeld codesysteem van letters, nummers en kleuren. Ze werken niet met adressen, daarom is het zo snel en efficiënt. Ze vertelden me ook allerlei verhalen, vooral de persoonlijke details van de huisvrouwen bij wie ze lunchboxen haalden interesseerden mij. De ene vrouw maakt altijd hetzelfde, de ander bereidt elke dag een andere maaltijd. Via dat eten kreeg iedereen zijn verhaal. Ik liet het idee van een documentaire los en begon de film te schrijven.'

Het bezorgsysteem, een coöperatie waarbij ongeveer vijfduizend bedrijfjes zijn aangesloten, is in de loop der jaren meegegroeid met de stad. Iedereen maakt er gebruik van, van huisvrouwen tot cateringbedrijven. De boxen worden vooral met het openbaar vervoer bezorgd. Bij elk trein- of metrostation worden de gestapelde lunchdoosjes doorgegeven aan iemand anders. Fouten zijn zeldzaam, maar in The Lunchbox gaat het toch ergens mis; een man ontvangt de verkeerde box en raakt gefascineerd door de vrouw die het eten heeft gemaakt. De bezorger in de film die in eerste instantie van de fout wordt beschuldigd voelt zich zwaar beledigd. Batra: 'Hij is een echte bezorger, ik kende hem van mijn researchperiode. Zijn reactie is authentiek. Natuurlijk is hij beledigd: echte bezorgers maken nooit fouten.'

The Lunchbox was sinds de wereldpremière in Cannes de grote favoriet om als Indiase inzending kans te maken op een Oscar voor beste niet-Engelstalige film, begin 2014. Bekende Indiase regisseurs en acteurs, onder wie Bollywoodsuperster Karan Johar, schaarden zich achter de film. De Film Federation of India besloot echter anders en koos voor The Good Road. Makers van The Lunchbox boos, uiteraard ('wij hebben een Amerikaanse producent, wij zijn op meer internationale festivals te zien, dus wij zijn kansrijker'), waardoor filmcommentatoren zich vervolgens afvroegen of het Oscarreglement, waarin staat dat elk land slechts één film mag inzenden, niet aan verandering toe is.

Oscarperikelen

undefined

Meer over