Andere tijden

Wie zijn de erfgenamen van Bob Dylan, de godfather aller singer-songwriters? Zestig wordt Dylan op 24 mei. Zijn opvolger dient zich nog niet aan....

Vergeefs was het zoeken in de recente Moordlijst naar politieke statements. Schaars zijn de muzikanten die kwesties van groot maatschappelijk gewicht aanroeren en van al dan niet cynisch commentaar voorzien - inderdaad, de tijden zijn veranderd sinds Dylans sixties, en de songwriters ook.

De zanger anno 2001 verkeert meestal in gezelschap van samplers, synthesizers, drumcomputers, draaitafels. Op een aantal cd's uit de beste 10 van de Moordlijst hebben die attributen de zang zelfs verdrongen of in de marge gedrukt.

Wie in Dylans voetsporen wil treden, moet zweten en zwoegen op de tekst, opdat hij de ultieme concentratie bij zijn publiek weet af te dwingen. Vier cd's getuigen niet van die inspanning en moeten daarom terzijde worden gelegd. Zoals die van Blur-zanger Damon Albarn. De teksten van zijn creatie Gorrillaz lijken vooral ritmisch en atmosferisch bedoeld. Een enkele keer klinken er wandtegelwijsheden : 'Don't trust people you meet when they promise you that the river ain't deep.'

De teksten van Ladytrons 604 zijn eveneens illustratief en pretenderen niet meer dan dat. Zo somt een damesstem op langs welke afdelingen de lift in een warenhuis voert (lingerie, sport, dameskleding) om te concluderen: 'You don't have to spend, you just have to pretend.' De overige twee afvallende cd's, Rock Action van Mogwai en de sampleplaat Since I Left You van the Avalanches hebben geen noemenswaardige tekst.

Van de zes overblijvende cd's vallen er vier in het singer-songwriter-genre. Om onnaspeurbare redenen wordt de Amerikaanse zanger Will Oldham, alias Bonnie 'Prince' Billy's Ease Down The Road tot de topplaten van het voorjaar 2001 gerekend. In platte bewoordingen bezingt hij een bestendige relatie: 'In the morning we'll wrestle/ and ruin our stomachs with coffee/ won't we be happy.' Op een eenzame ochtend beseft hij eens temeer wat hij mist: 'I hate myself when I'm alone/ it's just with you I feel okay.'

Nee, dan zijn de liedjes van zijn landgenoot Mary Gauthier, in Nederland succesvol met haar plaat Drag Queens in Limousines, het toonbeeld van verfijning. Gauthier verstaat wél de kunst van het weglaten. Voor haar songs put Gauthier uit haar ervaringen aan de zelfkant. Met haar heldere stem, die ook kan gieren, verplaatst ze zich in de logica van de drinker: 'Fish swim, birds fly,/ daddy's yell, mamma's cry/ old men sit and think/ I drink.' Oldham zou de littekens op zijn lever bezingen.

Gauthier is gelouterd en afgekickt, sadder and wiser, haar jongere landgenote Aimee Mann moet het op Bachelor No. 2 nog vooral doen met teleurstellingen in de liefde. Mann weet haar geliefdes in haar liedjes op een prettig cynische manier aan de kant te zetten en verwoordt in How Am I Different haar scepsis bij weer een nieuwe relatie: 'And just one question/ before I pack - when you fuck up later, do I get my money back?'

Mann ziet pasgehuwden die ronddarren in het Disneyland van de liefde, waarvan zij als enige de sluitingstijd weet. Ze verwoordt in Ghost World de gedachten van de hedendaagse, eenzame en vagelijk angstaanjagende graduate, die twijfelt of ze de stad waar ze opgroeide zal verlaten, met de grond gelijkmaken, of, waarschijnlijker, er zal blijven rondhangen. Of zal ze rennen naar de baai, 'and jump off the dock and watch the summer waste away'.

Veertiger Nick Cave is het stadium van de adolescente zelfdestructie ruimschoots voorbij. Zijn plaat No More Shall We Part, getuigt van zijn stabiele gezinsleven. Gelukkig voor de tekstschrijver Cave blijven de herinneringen aan donkere perioden opduiken. In Fifteen feet of pure white snow verwoordt hij werkelijk groots het bizarre isolement van depressie: 'Doctor, Doctor/ I'm going mad/ This is the worst day/ I've ever had./ I can't remember/ Ever feeling this bad/ Under fifteen feet of pure white snow.'

In God is in the House schetst Cave een dorp van kleinburgers, waar homo's, drugfreaks en crackkelders he-le-maal niet voorkomen. In ons plaatsje is alleen een héle kleine brandweer, om katjes uit de boom te halen. En de politie is er 'firm but fair'. Cave doet zichzelf tekort als hij zegt, zoals onlangs, dat hij nog niet waardig is de schoenveters van Bob Dylan te strikken.

Ook Pergola van de Nederlandse band Johan refereert aan een depressie - de zware inzinking die bandleider Jacob de Greeuw doormaakte. De plaat getuigt van zijn wederopstanding, in troostrijke, niet altijd originele bewoordingen ('Take this helping hand, shake it, I will be your friend'), maar wel meelevend: 'What's the use of climbing up the wall. Where's the sense in trying, when it all must fall', waarop de zang een paar tonen valt - melancholie die R.E.M. overtreft.

Is er dan niemand, behalve Cave nu en dan, die grotere thema's aandurft dan de eigen zielenroerselen? Jawel, de Nederlandse rapper Extince laat op Vitamine E met zijn zuidelijk accent, inclusief zachte 'g', zijn nieuwsgierigheid voor de verste uithoeken van de wereld klinken. Hij spreekt de luisteraar schijnbaar rechtstreeks aan en wil niets liever dan communiceren. Niets te maken met taalbarrières: Paramaribo, Casablanca, Hongkong, de West-Indies ('met al die mooie mammies') Warschau ('ik hou van jou'): 'We mix it up and bring it back to one slang'.

Met iedereen bemoeit hij zich. In stuiterend ritme: 'Ben jij die houten klaas, laat nu dan lekker los. We hebben de poppetjes aan het dansen. Twee stappen naar voren, één terug...en dan maar lekker sjansen'. De onderwerpen buitelen over elkaar heen. Grootheidswaan: 'De hele wereld heeft zoiets van: kijk eens wie we daar hebben (. . .) Grootheidswaan, ik lijd eraan. Zolang er geen medicijnen voor zijn, moet je me laten gaan.' En in Situatie ziet hij een gezin uiteen spatten. Ruzie, een niet begrijpend kind, een schuimbekkende, buitengesloten vader: 'Voor de deur hondsdolheid, in combinatie met een slecht humeur.' Het is een komisch-ontroerend relaas, waaruit onversneden compassie doorklinkt.

De Moordlijst telt niet één muzikant die zich enig erfgenaam mag noemen, er zijn een paar die hun kindsdeel mogen opeisen. De bijna-jarige Dylan heeft de platen van Nick Cave, Aimee Mann en Mary Gauthier vast op eigen kracht wel weten te vinden. Vanuit Nederland krijgt hij de troostrijke Johan cadeau en het hedendaagse idealisme van Extince. Zijn Nederrap is onvertaalbaar. Geeft niet. Dylan zou, na zijn pensionering, alleen om hém een spoedcursus Nederlands kunnen overwegen.

Meer over