Amsterdam verovert gebied op infrastructuur

De spoorlijn en de snelweg onder de grond en daarboven woningen en kantoren. Zo gaat Amsterdam het begrip landwinning een nieuwe inhoud geven....

Van onze verslaggever

Marc van den Broek

AMSTERDAM

De verwachtingen zijn hoog gespannen. Er trekken al spontaan bedrijven naar het gebied. De bouw van het hoofdkantoor van ABN Amro is in volle gang. Philips wordt genoemd als mogelijke kandidaat om zich op de Zuidas te vestigen. Het stukje Amsterdam ligt ideaal. Vlak bij snelwegen en spoorlijnen. Schiphol ligt tien kilometer verderop.

Het winnen van land op water is relatief goedkoop en een bekend 'kunstje'. Het veroveren van grofweg een paar honderd hectare op auto's en trein is nog niet vertoond en bovendien erg duur. Ongeveer twee miljard gulden, schat de gemeente. Maar de grond die vrijkomt, is in trek en kostbaar. Als het winnen van land op de Zuidas niet lukt, dan lukt het nergens in Nederland, denkt de gemeente.

Vorig jaar kwam Amsterdam met de eerste opzet. Het gebied langs de zuidelijke ringweg in Amsterdam is een 'toplocatie', waar veel bedrijven zich willen vestigen. Om optimaal van deze aantrekkingskracht te kunnen profiteren, moeten de mogelijkheden van het gebied worden vergroot. Die worden beperkt door de snelweg met zes rijstroken. Tussen het asfalt liggen rails voor sneltram en trein. Al dat verkeer maakt veel herrie. Herrie die wonen en werken langs de strook hindert.

Bovendien ziet het gebied op de grens van de Rivierenbuurt en Buitenveldert er onaantrekkelijk uit. 'Rommelig van aanzien', zo staat het in de gemeentelijke brochures over de Zuidas. Het gebied is een barrière. De stad lijkt er op te houden, terwijl er nog een heel stuk achter ligt.

Om 'het stedelijk weefsel te helen', moet anderhalve kilometer snelweg en rails uit het zicht verdwijnen. Het kost twintig jaar om de infrastructuur onder de grond te stoppen. Eerst zijn de zuidelijke rijstroken aan de beurt, dan de rails. Vervolgens gaat de noordelijke infrastructuur onder de grond. De vrijkomende ruimte wordt teruggegeven aan de stad. Er komen kantoren, groen en woningen. Het wordt 'een nieuw nationaal centrum', propageert de gemeente.

Het Zuidas-plan staat of valt met een ondergrondse autoweg. Daarvan knapt het gebied zo op, dat de bedrijven in de rij zullen staan om kantoren te bouwen, verwacht de gemeente. De vraag is alleen wie de tunnel betaalt. Bij de aanleg van een metrolijn of snelweg is de financiering geregeld: het rijk springt bij. Maar bij deze moderne vorm van landwinning is niet duidelijk wie wat moet betalen.

Het onder de grond leggen van de infrastructuur, inclusief het station Amsterdam-Zuid, kost rond twee miljard gulden. Een deel is voor rekening van de staat, die de wegen en spoorlijnen in het gebied wil verbeteren. De rest moet op een andere manier worden gefinancierd.

Hoe is nog niet duidelijk. Bij de eerste presentatie van de plannen, vorig jaar, was dat onbekend. Een jaar later blijft wethouder Stadig van ruimtelijke ordening vaag. 'Ik ga mijn onderhandelingspositie niet prijsgeven', zegt hij. De gemeente hoopt de weg in samenwerking met Rijkswaterstaat of met particuliere investeerders te kunnen 'wegstoppen'. In ruil daarvoor krijgen de geldschieters een deel van de opbrengst uit de toekomstige erfpacht terug.

De opbrengst van het project is groot. De honderdduizenden vierkante meters aantrekkelijke en kostbare bouwgrond die vrijkomt als de weg is weggemoffeld, kan de gemeente voor veel geld in erfpacht uitgegeven. Ook stroomt er meer onroerendezaakbelasting naar de gemeente. Een weg levert niks op.

Er komen flink wat arbeidsplaatsen naar Amsterdam. Veertigduizend banen in 2030, schat wethouder Krikke van economische zaken. Bovendien is er ruimte voor 1500 woningen, een flink aantal voor een gemeente die nauwelijks ruimte heeft om woningen te bouwen.

De interesse van het rijk is tot nu toe gering. Minister De Boer van Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer noemt het project een mooi voorbeeld van dubbel grondgebruik. 'Ze heeft vijftien miljoen gulden op de begroting staan voor dit soort projecten', zegt Stadig.

Voor de bouw van de tunnels heeft de wethouder al een concreet idee. De bedrijven die kantoren op de nieuwe tunnel bouwen, krijgen een lage grondprijs aangeboden of een gunstig erfpachtcontract. In ruil daarvoor moeten ze de ruimte onder hun gebouw zo inrichten, dat er auto's en treinen doorheen kunnen rijden. Al die kelders bij elkaar vormen dan een fiks deel van de ondergrondse infrastructuur.

Meer over