Nieuws

Amersfoort had paranormaal onderzoek op gesloten begraafplaats niet mogen toestaan

De gemeente Amersfoort had paranormale onderzoekers niet na sluitingstijd op begraafplaats Rusthof mogen laten. Dat schrijft de Nationale Ombudsman in een vrijdag verschenen rapport. Ook had het gemeentebestuur die keuze niet mogen overlaten aan de begraafplaatsdirecteur.

Daniël van Kessel
In ‘begraafpark’ Rusthof in Leusden werd na sluitingstijd paranormaal onderzoek verricht bij het kinderhof. Beeld Robin van Lonkhuijsen / ANP
In ‘begraafpark’ Rusthof in Leusden werd na sluitingstijd paranormaal onderzoek verricht bij het kinderhof.Beeld Robin van Lonkhuijsen / ANP

Het normaal pikdonkere kinderhof van begraafplaats Rusthof is verlicht door een zaklamp of de cameraflitser van een telefoon. Aan weerszijden van een kindergraf liggen twee ‘sensoren’, balletjes die af en toe gekleurd licht geven. Een vrouwenstem noemt de naam op de grafsteen van het begraven kind. ‘Wat leuk dat je je even laat zien.’ Ze vraagt het kind de sensoren om te duwen of iets te roepen in een apparaat dat geluid opneemt, dat bovenop de grafsteen ligt.

Dat is te zien op beelden die de gemeente Amersfoort openbaar heeft gemaakt. Vandaag verscheen een kritisch rapport van de Nationale Ombudsman over de gebeurtenissen van 11 september dit jaar. Normaal is het 33 voetbalvelden grote ‘begraafpark’ Rusthof in Leusden ’s avonds na 19 uur dicht en dus verlaten. Maar op die zaterdagavond laat een medewerker van Crematorium en Begraafplaatsen Amersfoort (CBA) een team van zes paranormaal begaafde mensen het park drie uur lang onderzoeken op de aanwezigheid van ‘energieën’. De avond leidde tot aangiften van nabestaanden, een kort geding tegen de gemeente en nu een rapport van de Nationale Ombudsman.

Van grafschennis – waarvan 42 nabestaanden aangifte deden – is juridisch geen sprake, er is geen graf kapotgemaakt. Maar de gemeente valt wel degelijk iets te verwijten, legt een woordvoerder van de ombudsman uit. ‘De gemeente Amersfoort heeft zich te weinig vergewist van wat dit betekent voor nabestaanden.’

Alle afspraken overtreden

Rusthof verwelkomt vaker bijzondere activiteiten: voor Kerst is er jaarlijks een ‘lichtavond’, er waren opnamen voor het EO-programma Bakkie Troost en de Max-dramaserie Het geheime dagboek van Hendrik Groen. Een natuurorganisatie onderzoekt periodiek de aanwezigheid van broedvogels, korstmossen en vleermuizen.

Maar paranormaal onderzoek was er niet eerder verricht. De mail van het team overvalt de directeur van CBA dan ook. De ‘zeer ervaren personen in het paranormale’, naar eigen zeggen actief in binnen- en buitenland, willen een avondonderzoek doen, ‘uiteraard met groots respect voor de overledenen’. De directeur stuurt in eerste instantie geen reactie, maar wanneer de afzender van de mail enkele maanden later persoonlijk langskomt op het kantoor van de begraafplaats, gaat hij akkoord.

Wel stelt hij een aantal voorwaarden: het bezoek is eenmalig, de bezoekers blijven op de paden, en gemaakt beeldmateriaal wordt voorgelegd aan de directeur en na analyse vernietigd. Ook wordt expliciet afgesproken dat er geen graven worden gefilmd. De beelden die de ombudsman heeft ingezien, maken duidelijk dat al die afspraken overtreden zijn.

Rondslingerende camera

De directeur van de begraafplaats was helemaal niet in de positie om toestemming te verlenen en de voorwaarden te bepalen, aldus de ombudsman, ook al was het ‘staande praktijk’ dat hij zich over zulke verzoeken boog. De sluitingstijd van Rusthof ligt vast in de Algemene Plaatselijke Verordening van de gemeente Amersfoort. Om van de regels af te wijken, had het gemeentebestuur een afweging moeten maken – de volksvertegenwoordiging van wie nabestaanden mochten ‘verwachten dat er voldoende oog is voor hun belangen’.

De onvoorzichtige omgang met de gemaakte beelden bracht de bal aan het rollen en leidde uiteindelijk tot het rapport. Een vader die de dag na het paranormale onderzoek het graf van zijn zoontje bezocht, stuitte per toeval op een camera, midden op het pad tussen de kindergraven. Hij dacht destijds dat het een wildcamera was, voor natuuronderzoek. Toen de camera er bijna een week later nog rondslingerde, bekeek hij de beelden op de geheugenkaart.

Onvoldoende oog nabestaanden

Tot zijn schrik zag hij beelden van mensen die in het donker tegen grafstenen praten. Op één video herkende hij het kinderhof op de begraafplaats in Leusden. Nog meer schrok de vader toen hij ontdekte dat het niet om indringers ging – de begraafplaatsdirecteur had toestemming gegeven. Hij zocht contact met het college van burgemeester en wethouders, en de kwestie werd door de media opgepikt.

De gemeente had de begraafplaatsdirecteur niet mogen opzadelen met deze keuze om toestemming te verlenen of had beleid moeten vaststellen om hem daarin te sturen. Het is onredelijk handelen van de gemeente en laat zien dat er ‘onvoldoende begrip is geweest voor wat het toestaan van een dergelijke activiteit voor nabestaanden kan betekenen’.

Het college ziet volgens de ombudsman ook in dat dit niet had mogen gebeuren. De gemeente heeft gezegd huisregels voor de begraafplaats op te stellen die in het vervolg duidelijkheid moeten geven.

Meer over