VIJF VRAGENAzië-missie Pompeo

Amerikaanse regering zoekt nog haastig bondgenoten tegen China

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo bezoekt Zuid- en Zuidoost-Azië, vandaag India. De regering-Trump wil net voor de verkiezingen nog wat bondgenoten ronselen tegen China.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo en de Indiase minister van Buitenlandse zaken, Subrahmanyam Jaishankar, tijdens het bezoek in India.Beeld REUTERS

Waarom reist Pompeo zo kort voor 3 november nog naar Azië?

De regering-Trump hoopt op een nieuw buitenlands succesje aan de vooravond van de presidentsverkiezingen op 3 november. Na de deals over het herstel van de betrekkingen tussen de Verenigde Arabische Emiraten, Bahrein en Soedan met Israël gaat het nu om de vorming van een soort ‘cordon sanitaire’ rond China, de opkomende wereldmacht met wie de VS een harde economische en geopolitieke strijd uitvechten.

Officieel komt Pompeo in India, Sri Lanka, de Maldiven en Indonesië steun zoeken voor een ‘vrije en open Indo-Pacific’, maar dat hij vooral een anti-Chinese boodschap zal uitdragen, daarover is hij even helder als Trump in zijn verkiezingstoespraken. Het gaat erom, zei Pompeo onlangs, ‘hoe vrije naties kunnen samenwerken om de dreiging van de Chinese Communistische Partij het hoofd te bieden’. China is ‘de olifant in de kamer’.

Bij de Indiase premier Narendra Modi zal Pompeo vandaag een willig oor vinden?

Voor India is het gezien het huidige grensconflict met China in de Himalaya, waar tienduizenden soldaten  van beide landen al maanden tegenover elkaar staan, een goed moment om de banden met de VS aan te halen (al bestelde India al sinds 2007 voor 21 miljard dollar aan wapens in de VS). Beide landen zullen een overeenkomst tekenen die India toegang geeft tot Amerikaanse satellietdata voor raketten en drones, waar India nog flink achterloopt bij China. India en de VS willen ook meer informatie gaan uitwisselen over Chinese activiteiten in de Himalaya en de Indische Oceaan, waar frictie is over illegale Chinese visserij. 

De VS zien voor India uiteindelijk een cruciale rol binnen een toekomstig regionaal bondgenootschap tegen China. Kern daarvan zijn Australië, India, Japan en de VS, ook wel bekend als de ‘Quad’, vier landen die zich samen sterk maken voor die ‘vrije en open Indo-Pacific’, op termijn uit te breiden met de Zuidoost-Aziatische landen van de ASEAN. India speelt een steeds prominentere rol in de Quad. Komende maand is het gastheer van Malabar, de grootste marine-oefening in jaren, waarvoor voor het eerst ook Australië is uitgenodigd.

En wat wil Pompeo in Sri Lanka, de Maldiven en Indonesië bereiken?

In Sri Lanka en de Maldiven zal het vooral gaan over de miljarden die China in die landen investeert in havens en andere vitale infrastructuur voor het Belt and Road Initiative, de Nieuwe Zijderoute. Investeringen die Sri Lanka en de Maldiven met enorme Chinese schulden opzadelen. Pompeo zal beide landen dan ook adviseren economisch zelfstandig te blijven. Dit probeert Sri Lanka al door de banden met India en Japan aan te halen.

Een grotere zorg voor Washington is de Zuid-Chinese Zee, die China vrijwel geheel claimt en volbouwt met maritieme steunpunten, tot zorg van omringende landen als Vietnam, Filipijnen, Taiwan en Indonesië. Deze zomer vroegen de VS Indonesië om landingsrechten voor hun P-8 spionagevliegtuigen, waarmee zij de Chinese opmars in de regio in de gaten houden. President Joko Widodo legde het verzoek naast zich neer – Indonesië heeft een lange traditie van neutraliteit. Pompeo zal de kwestie deze week ongetwijfeld weer opperen.

Hoe ontvankelijk zijn de Aziatische landen voor Amerikaanse druk?

India kan Amerikaanse steun in zijn riskante grensconflict met China goed gebruiken. De banden zijn de laatste jaren sterk verbeterd, vooral op defensiegebied. En voor de camera’s zijn Modi en Trump de beste vrienden, al zullen Trumps botte opmerkingen over de ‘smerige lucht’ in India in het laatste tv-debat met Joe Biden niet goed zijn gevallen. Tegelijk is India heel voorzichtig. Het heeft er niks bij te winnen om in het Amerikaans-Chinese conflict te worden gezogen, en zijn machtige buurland verder tegen zich in het harnas te jagen.

Ook Sri Lanka  en Indonesië zullen behoedzaam omgaan met de Amerikaanse geopolitieke avances, zoals al bleek uit de Indonesische weigering van de P-8 landingsrechten. China is een stuk dichterbij dan de VS, en zeurt bovendien niet over mensenrechten, zoals Pompeo deze week vermoedelijk (al dan niet pro forma) bij elk bezoek zal doen. Bovendien kan de volgende Amerikaanse president ook wel eens Joe Biden heten.

En hoe reageert China op het Amerikaanse offensief in Azië?

China kritiseert de Trumpiaanse Azië-politiek al jaren. Een regeringswoordvoerder zei vrijdag dat de VS landen als een ‘bully’ onder druk zet om partij te kiezen, maar niet zal slagen. Toen Pompeo onlangs Australië, Japan en India opriep een dam op te werpen tegen China, gebood Beijing Washington zijn ‘Koude Oorlogsmentaliteit’ en ‘ideologische vooroordelen’ te laten varen, en te stoppen met zijn ‘niet-uitgelokte aanvallen’ tegen China.'

POTUS de podcast

Gijs Groenteman neemt elke vrijdag de campagneweek door. Waar was Trump, wat deed Biden en waar had Amerika het over? Met POTUS de podcast ben je weer bij.

Meer over