Amerikaans verzoek om navolging economisch embargo tegen Teheran stuit op bezwaren EU Bondgenoten geven handel met Iran voorrang

De Amerikaanse regering staat alleen in haar besluit een embargo in te stellen tegen Iran. De oproep van president Clinton Iran vanwege zijn steun aan terroristen en nucleaire ambities economisch te isoleren, vond dinsdag nauwelijks weerklank....

Van onze verslaggevers

AMSTERDAM/BONN

De Europese Commissie laat de EU-leden de vrije hand in hun Iran-politiek, waar vooral EU-leden als Duitsland, Italië en Groot-Brittannië grote commerciële belangen hebben. Duitsland is de grootste handelspartner van Iran, dat een van de grootste afzetmarkten voor Duitse kapitaalgoederen is.

De Duitse minister van Economische Zaken, Rexrodt, noemde het embargo 'niet het juiste middel' om het Iraanse bewind onder druk te zetten. De bewindsman reageerde dinsdag nog voordat het officiële regeringsstandpunt bekend was. Dit luidde, zo heette het later, onveranderd 'het instandhouden van een kritische dialoog'.

De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Van Mierlo herinnerde eraan dat eerdere boycotmaatregelen tegen Iran een 'tegendraads effect' hebben gehad. Volgens cijfers van het Internationaal Agentschap voor Energie (IEA) is Nederland met 171 duizend vaten per dag de op een na grootste afnemer van Iraanse olie ter wereld, na Japan.

De Franse minister van Buitenlandse Zaken Juppé zei gisteren niet in eenzijdige embargo's te geloven. 'Frankrijk deelt de Amerikaanse bezorgdheid over Iran, en daarom handhaven wij een kritische dialoog.' Bovendien ziet Frankrijk geen basis waarop 'wij ons achter een internationaal embargo kunnen scharen', aldus een communiqué. Het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken reageerde in soortgelijke bewoordingen.

De Turkse regering liet gisteren weten dat het de economische banden met Iran zal aanhalen, 'in het wederzijds belang'. De Iraanse minister van Olie, Agazade, begon een driedaags bezoek aan Ankara. Iran en Turkije voeren overleg over de leverantie van miljarden kubieke meters Iraans gas.

Tot nog toe heeft alleen Israël het besluit van Clinton hardop gesteund. Minister van Buitenlandse Zaken Peres zei dat het embargo zich ook zonder de steun van de westerse bondgenoten 'in vele, vele hoofdsteden' zal doen gevoelen.

Als enige westerse bondgenoot van de Verenigde Staten nam de Japanse regering dinsdag een maatregelen door een lening van 545 miljoen dollar aan Iran uit te stellen. Japan is de belangrijkste geldschieter van Iran, dat met Japanse kredieten een stuwdam bouwt.

De Japanse premier Murayama was afwachtend en zei dat er geen definitief besluit was gevallen over de lening. Volgens het persbureau Jiji zal het Amerikaanse embargo Japan echter wel degelijk tot een blijvende politieke koerswijziging ten aanzien van Iran bewegen.

De president-directeur van Exxon, de grootste oliemaatschappij ter wereld, noemde het Amerikaanse embargo gisteren in de Financial Times 'zinloos'. Lee Raymond wees erop dat Iran nauwelijks zal worden geraakt, doordat het opereert 'in een internationale markt, zo fluïde als de oliemarkt'. De olieprijzen, die maandag waren gestegen, vertoonden gisteren een dalende koers.

Dat het politieke besluit van president Clinton botst met de economische belangen van de internationale zakenwereld, wordt geïllustreerd door de Duitse opstelling. Minister van Economische Zaken Rexrodt zei door Clintons stap te zijn verrast. Dat juist Rexrodt de Amerikaanse politiek scherp aanviel - 'Een land isoleren, is gevaarlijk' - was geen toeval. Al jaren bewijst de Duitse regering, samen met het bedrijfsleven, dat de 'kritische dialoog' met Iran vooral bestaat uit het zoeken naar afzetmarkten.

Gerekend over een periode van zeven jaar bleef de invoer uit Iran met circa 1,2 miljard mark vrijwel constant; de export vertoonde daarentegen een spectaculaire groei, tot 1993, toen Teheran betalingsproblemen kreeg.

In 1988 exporteerden de Duitsers nog voor 1,8 miljard mark aan goederen naar Iran. In 1990 bedroeg de exportwaarde plotseling 4,3 miljard mark; het jaar daarop 6,7 miljard en in 1992 een record van bijna acht miljard mark. Iran was met plaats zestien geruisloos een van de belangrijkste exportgebieden van Duitsland geworden en Duitsland voor Iran zelfs met voorsprong de belangrijkste handelspartner.

De Duitse kapitaalgoederen (hoofdzakelijk machines voor nieuwe industrieën, die Iran minder afhankelijk van de olie moeten maken) werden in 1993 steeds slechter betaald. Als gevolg van de grote tekorten die in Teheran ontstonden, is inmiddels een schuld aan Duitse bedrijven gegroeid van zo'n 5 miljard mark, waarvan slechts een gedeelte wordt gedekt door kredietverzekering van de Duitse overheid. De export daalde vorig jaar naar 2,6 miljard mark.

De intensieve handelscontacten met de ayatollahs gaan in Bonn gepaard met een min of meer vriendelijk diplomatiek verkeer. Officieel wordt deze politiek verklaard uit de noodzaak dat Duitsland een bemiddelende rol dient te spelen in het Midden-Oosten. Zo werd begin dit jaar bekend dat vertegenwoordigers van Israël en Iran op de bondskanselarij hadden gesproken voor een gesprek over Ron Arad, de Israëlische piloot die in 1986 boven Libanon werd afgeschoten en vermoedelijk wordt vastgehouden door een radicale islamitische groepering.

Veel opzien baarde in 1993 een aanvankelijk geheim gehouden bezoek van de chef van de Iraanse veiligheidsdienst, Ali Fallahian, aan Bonn. De man, die internationaal wordt verdacht van het organiseren van terreuraanslagen, werd door zijn Duitse collega Schmidbauer rondgeleid op het hoofdkwartier van de binnenlandse veiligheidsdienst in Keulen en de buitenlandse inlichtingendienst in het Beierse Pullach. Volgens het weekblad Die Zeit worden in Pullach Iraanse agenten opgeleid.

Hoezeer de Duiters gebrand zijn op een goede verstandhouding met Iran bewees het bezoek vorig jaar zomer van minister Velayati van Buitenlandse Zaken aan Bonn. Tijdens het diner dreigde de minister op te stappen als de Duitse parlementariërs niet hun glas wijn zouden inleveren.

Een aantal volksvertegenwoordigers verliet de zaak toen het ministerie van Buitenlandse Zaken de ober verzocht alle alcoholische dranken ten behoeve van de Iraniër weg te halen.

Meer over