Column

Amerika is gesticht om mensen van over de hele wereld op te nemen

Een paar jaar geleden bracht Bruce Springsteen het nummer We Take Care of Our Own uit. Het thema van het refrein klinkt monter en trots: wij zorgen voor de mensen die dicht bij ons staan. Maar uit de coupletten blijkt dat zorgen voor onze 'eigen mensen' ook betekent dat we niet zorgen voor mensen die we daar niet toe rekenen. Dan krijgt de uitspraak een gemene, zelfs racistische bijklank.

David Brooks
De Skyline van Manhattan. Beeld afp
De Skyline van Manhattan.Beeld afp

Deze uitspraak met zijn dubbele betekenis staat centraal bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen. De aanhangers van Donald Trump vertegenwoordigen de eerste betekenis: Amerika is er vooral voor de eigen werkers, de eigen cultuur. Dat wereldbeeld is niet alleen maar zelfzuchtig. De mensheid heeft door de geschiedenis heen toch vooral prijs gesteld op gemeenschappen met veel samenhang. Complete morele stelsels zijn gebouwd op trouw aan de eigen verwanten en medeburgers. Deze banden zijn niet gebaseerd op een abstract sociaal contract. Het zijn intieme banden die voortkomen uit verwantschap, een gedeelde geschiedenis en overeenkomende opvattingen over goed en fout.

Mensen die geloven in gemeenschappen met samenhang zijn bereid te strijden voor de normen die hun maatschappij bijeenhouden. Ze aanvaarden immigranten die zich aanpassen, maar staan argwanend tegenover mensen die volgens hen onverenigbare gewoonten meebrengen en het sociale weefsel aantasten.

Sinds mensenheugenis is dit het traditionele moraalsysteem geweest. Maar zoals sociaal-psycholoog Jonathan Haidt van de Universiteit van New York uiteenzet in een voortreffelijk artikel in The American Interest is er de afgelopen decennia een andere manier van denken opgekomen. Dat moet niets hebben van de politieke of religieuze muren die mensen van elkaar scheiden. Haidt haalt John Lennons Imagine aan: Imagine there's no countries; it isn't hard to do/ Nothing to kill or die for, and no religion too/ Imagine all the people living life in peace/ You may say I'm a dreamer, but I'm not the only one.

Mensen die zo denken, steigeren bij de suggestie van uitsluiting in de uitspraak 'wij zorgen voor onze eigen mensen'. Prima om Amerikanen hoog te hebben, maar we moeten ook de immigranten daarin meenemen en multilaterale buitenlandse betrekkingen onderhouden. Volgens Haidt loopt de scheidslijn tussen nationalisten en globalisten en tussen aanhangers van een pragmatische en een universele ethiek; tussen degenen die vinden dat bloedverwantschap en historische banden op de eerste plaats komen en degenen, zoals filosoof Peter Singer, die beweren dat je dezelfde morele plicht hebt tegenover een kind dat de hongerdood sterft in Zuid-Soedan als tegenover een kind dat voor je ogen verdrinkt.

Tientallen jaren heeft het globalistisch/ universalistisch gedachtegoed - pro immigratie, pro mondialisering - de boventoon gevoerd, maar nu slaan de ethisch-pragmatici terug, en de brandstof voor hun gramschap heet immigratie.

Zoals Haidt schrijft: 'Rond de zomer van 2015 (toen de Syrische vluchtelingencrisis uitbrak) zat het nationalistische kamp al tegen het kookpunt aan - 'vol is vol, draai de kraan dicht' - terwijl de globalisten zeiden 'zet de sluizen open, uit medeleven, en wie tegen is, is een racist'. Van dat laatste zouden toch zelfs redelijke mensen boos worden?'

Voor beide gedachtegangen is iets te zeggen. De pragmatici leggen de nadruk op intieme liefde en loyaliteit, de kern van echte gemeenschap. De universalisten op onrecht- vaardigheid waar ook ter wereld; zij voelen een morele weerzin tegen niets doen.

Het tragische van deze verkiezingen is dat Amerika dit probleem allang heeft opgelost. Anders dan landen als Frankrijk en China is Amerika gesticht als universalistische natie. Je kunt er fel patriottisch zijn én openstaan voor anderen, want Amerika is gesticht om mensen van over de hele wereld op te nemen en rond iets nieuws te verenigen.

Helaas hebben de krachten van het multiculturalisme die toewijding aan culturele eenheid om zeep geholpen. Dat heeft weer geleid tot Trump, die het universalistische Amerikaanse nationalisme heeft vervangen door een Europees Blut-und-Boden-nationalisme, verpakt in een Amerikaanse vlag.

Dit debat kan niet worden beslecht door voor een van beide kampen te kiezen, maar wel door terug te grijpen op Amerikaans nationalisme - aangehangen door mensen als Walt Whitman - waarin een insluitende definitie van wie 'onze eigen mensen' zijn samengaat met vastberadenheid in het opnemen van en zorgen voor 'de Ander'.

Vertaling: Leo Reijnen © NYT
David Brooks is columnist van The New York Times.

Meer over