'Ambtenaar moet bij duivel te biecht'

- Wat vindt u van Pepers voorstellen? Gaan ze ver genoeg?..

- Wat mist u?

'Bijvoorbeeld dat kennis van grootscheepse geldverspilling niet wordt genoemd als een gegronde reden om de klok te luiden. Ik denk dat Van Buitenen, de Europese ambtenaar die met zijn onthullingen over geldverspilling de val van de Europese Commissie inluidde, niet binnen het kader van Pepers nota zou vallen.

'Ik begrijp wel waarom de minister die deur dicht wil houden, want met grootscheepse verspilling van overheidsgelden zit je al dicht in de buurt van politieke beleidskeuzen. Ik zou die deur toch open willen zetten.'

- Verwacht u dat ambtenaren zich nu vrijer zullen voelen om misstanden aan te kaarten?

'Ik betwijfel het. Peper verwacht van een klokkenluider dat hij zich met zijn gevoelige mededelingen eerst tot zijn chef wendt. Hij moet dus bij de duivel te biecht. Als de klokkenluider niet tevreden is, kan hij daarna naar de vertrouwenspersoon van het ministerie en in derde instantie naar een externe commissie met onafhankelijke leden.

'Dat is een bureaucratische, rigide weg voor iemand die meestal snel van zijn onheilspellende boodschap afwil. De kans is groot dat bekend wordt wat hij heeft gedaan. Repercussies zullen niet uitblijven. De klokkenluider moet de eerste stap, naar zijn chef, kunnen overslaan.

'Veel hangt af van de positie die de vertrouwenspersonen op de ministeries krijgen. Die is in de voorstellen van Peper niet goed uitgewerkt. Een ambtenaar zal pas met zijn belastende materiaal naar deze figuur stappen, als hij er volledig van op aan kan dat deze vertrouwelijk en met gezag kan optreden.'

- Biedt de onafhankelijke Commissie Integriteit Rijksoverheid uiteindelijk voldoende bescherming voor de klokkenluider?

'Dat hangt ervan af. In de Verenigde Staten kent men die constructie al veel langer. Daar heeft men in de jaren tachtig het effect van deze office of the council geevalueerd. Toen bleek dat de leden zich nadrukkelijk opstelden als een verlengstuk van de ministeries, omdat er vooral oud-ministers en oud-topambtenaren in zaten. In Nederland loopt men hetzelfde risico.'

- Ambtenaren die binnen hun eigen organisatie hun ei niet kwijtkunnen, lekken nu vaak naar de pers. Denkt u dat dit zal afnemen?

- 'Dat verwacht ik niet. Als ik klokkenluider was, dan lekte ik veiligheidshalve toch maar naar de pers, omdat ik dan in elk geval niet met naam en toenaam bekend word.'

Meer over