analyse

Alweer valt het Arnhemse college, ditmaal over een rapport over discriminerend personeelsbeleid

Het stadhuis van Arnhem. Coalitiepartijen kunnen het al acht jaar niet met elkaar vinden.  Beeld ANP XTRA
Het stadhuis van Arnhem. Coalitiepartijen kunnen het al acht jaar niet met elkaar vinden.Beeld ANP XTRA

Voor de vierde keer in acht jaar tijd valt het Arnhemse college. Een onafhankelijke commissie constateerde al eerder dat er een ‘negatieve bestuurscultuur’ heerste, waarna raadsleden en wethouders beterschap beloofden.

En weer is het hommeles aan de Rijn. Vanavond vergadert de Arnhemse gemeenteraad over de crisis die is ontstaan nadat de coalitie van GroenLinks, VVD, D66 en PvdA is gestruikeld over het achtergehouden van een onderzoek waarin wordt gesteld dat de gemeente discrimineert in haar personeelsbeleid.

Een college dat valt over het wegmoffelen van een explosief rapport: dat is op zichzelf niet bijzonder. Maar in Arnhem is zo langzamerhand sprake van een patroon. Het is de vierde keer in acht jaar tijd dat een college ten val komt. En dat is voornamelijk terug te voeren op een stijl van politiek bedrijven waarin vooral op de man wordt gespeeld.

Vier jaar geleden, toen twee colleges kort na elkaar sneuvelden, moest er zelfs een uitgebreid onderzoek aan de pas komen. Dat werd uitgevoerd door de Tilburgse hoogleraar Paul Frissen, bestuursvoorzitter van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB).

Frissen concludeerde dat er in Arnhem sprake is van een ‘negatieve bestuurscultuur’ met grof taalgebruik, intimidatie en schofferend gedrag. Tijdens debatten in de gemeenteraad werd geschreeuwd en zelfs een middelvinger opgestoken. Overal waar politiek wordt bedreven gaat het er soms hard aan toe, onderstreepte Frissen. ‘Maar het wordt nooit persoonlijk.’ In Arnhem wel.

Bokito-gedrag

In 2017 draaide het conflict om twee sterke wethouders, de een superintelligent, de ander een straatvechter. Beiden vertoonden ‘Bokito-gedrag’. De een (van D66) verdween uit de politiek, de ander (van de SP) zit tegenwoordig in de oppositie. In het debat over het rapport-Frissen staken raadsleden destijds – met enige tegenzin – de hand in eigen boezem. Ze zouden hun leven beteren.

Frissen zag ook een rol weggelegd voor de burgemeester, die de teugels strakker in handen zou moeten houden. De nieuwe burgemeester Ahmed Marcouch, destijds een verrassende keuze voor Arnhem, pakte die handschoen graag op.

Opgestoken middelvingers in de gemeenteraad zijn ‘onacceptabel’, liet oud-politieman Marcouch weten. De Arnhemse raad lijdt volgens hem onder impasses en vijandelijkheden. Daar moet een einde aan komen. ‘In het belang van alle Arnhemmers.’ Wees hard op de inhoud en zacht in de persoonlijke verhoudingen, hield de burgemeester zijn raad voor. Middels het voeren van persoonlijke gesprekken met raads- en collegeleden zou hij gaan proberen de sfeer te verbeteren.

Dat is even goed gegaan, maar niet lang. Twee jaar geleden barstte de bom bijna toen de gemoederen tussen GroenLinks en D66 verhit raakten. Toen kon de boel nog worden gelijmd. Ditmaal is dat niet gelukt.

In het jongste conflict kwamen wethouders van de PvdA en de VVD onder vuur te liggen omdat ambtenaren een rapport over discriminatie in het personeelsbeleid onder de pet probeerden te houden. Volgens het rapport is binnen het gemeentelijk apparaat sprake van discriminatie naar afkomst, leeftijd en gender.

B&W ontkende aanvankelijk het bestaan van dat rapport. Maar het was er wel. Het kwam pas boven tafel na hardnekkig doorvragen van een raadslid Nathalie Nede van de ChristenUnie.

Twee weken geleden overleefden de twee gewraakte wethouders een negen uur durende marathonzitting over de affaire, inclusief twee moties van afkeuring. Met als saillant gegeven dat de motie tegen PvdA-wethouder Martien Louwers werd gesteund door mede-collegepartij D66. Fractieleider Mattijs Loor zag bij Louwers ‘te weinig ambitie om de feiten te onderkennen’, legde hij uit. De zitting had ook die avond een vijandige sfeer, met verheven stemmen en de voorzitter die tot diep in de nacht raadsleden moest verzoeken om te kalmeren.

Verlammende energie

Kort na het debat besloten de andere drie collegepartijen de brui te geven aan de samenwerking met D66. Niet de inhoud van de kritiek, maar de manier waarop die werd geuit, gaf daarbij volgens hen de doorslag.

Tussen D66 en de andere drie boterde het al langer niet. Zij bespeuren bij D66 te vaak een negatieve toon waar weinig vertrouwen uit spreekt. ‘Hoe D66 politiek bedrijft, werkt verlammend op mijn energie en die van het college’, sprak VVD-fractievoorzitter Leendert Combée.

Op tafel ligt nu de vraag hoe het verder moet. De breuk met D66 lijmen lijkt uitgesloten. GroenLinks, PvdA en VVD hebben al een lijntje uitgegooid naar de lokale partij Arnhem Centraal. Met de drie zetels van deze partij erbij zou een nipte meerderheid in de raad kunnen worden gevormd. Door Arnhem Centraal kon wethouder Martien Louwers blijven zitten, omdat die partij de motie van wantrouwen niet steunde.

Maar voorafgaand aan het debat houdt de fractievoorzitter van Arnhem Centraal, Lea Manders, de boot nog even af. Dat liet zij dagblad de Gelderlander weten. Volgens Manders zijn speculaties over samenwerking voorbarig. ‘Wij hebben nog niets toegezegd.’ Voor een eventuele samenwerking wil Arnhem Centraal nog wat eisen op tafel leggen.

Daarmee is het ‘Haagje van het Oosten’, dat zo graag het imago koestert van mode- en cultuurstad, terug naar waar het vier jaar geleden ook al was: een kerkhof voor bestuurders.

Meer over