interviews

Alweer corona?! De herbesmetting is allang niet meer uniek: ‘Ik dacht eerst: dit kan gewoon niet’

null Beeld Jiri Büller / de Volkskrant
Beeld Jiri Büller / de Volkskrant

Sinds de omikronvariant dominant is, schieten de herbesmettingen omhoog. Van alle mensen die bij de GGD positief testen op corona, heeft meer dan een op de tien het virus al eerder gehad. Beschermt een eerdere infectie dan toch minder dan gehoopt?

Maarten Keulemans en Wies de Gruijter

De 22-jarige Rotterdamse economiestudent Sanne maakte er nog grapjes over, toen de omikronvariant in opkomst was. ‘Die zal ik vast ook wel weer krijgen’, vertelt ze aan de telefoon. En ja hoor. Toen ze twee weken geleden terugkeerde van vliegvakantie in Curaçao: positief. Als enige van haar reisgezelschap van vier. Alweer. Het is de derde keer dat Sanne besmet raakte met corona.

Zet mijn achternaam alsjeblieft maar niet in de krant, vraagt ze dan ook: ‘Ik wil niet dat een werkgever ooit mijn naam gaat googelen en denkt: die is vaak ziek.’ Want een beetje raar vindt ze het wel. ‘Ik mankeer verder niets, ik sport hartstikke veel. En toch heb ik het nu al drie keer gehad.’

Dansen met Janssen-golf

In het najaar van 2020, de tweede coronagolf, kreeg ze het virus voor het eerst. Een grieperige rilziekte, die gelukkig maar een paar dagen aanhield. Ziezo, dat was dat, dacht ze toen het achter de rug was. Al helemaal toen ze afgelopen zomer ook nog de Pfizerprik kreeg. Maar tijdens de Dansen met Janssen-golf van afgelopen zomer: tóch weer corona. ‘Een klassiek geval’, vertelt ze. ‘Ik raakte besmet op een feestje, net als een aantal anderen.’ Veel meer dan een verkoudheid was het niet.

En nu dus infectie nummer drie. Ondanks twee eerdere infecties en twee vaccinprikken. ‘Ook nu was ik alleen maar een beetje verkouden. En gelukkig heb ik niemand besmet, zelfs mijn vriend niet. Het is vooral onhandig dat ik in isolatie moet en de mensen om mij heen moet vertellen dat ik corona heb.’

Uniek is het geval van Sanne allang niet meer. Op een informele oproep op sociale media reageerden al direct meerdere gezonde, niet kwetsbare mensen, die driemaal het coronavirus hebben gehad. Mensen die het virus voor de tweede keer krijgen, zijn er nog veel meer: van iedereen die vorige week positief testte, had 12 procent het virus al eerder.

Preciezere aantallen zijn lastig te geven, vertelt epidemioloog Mirjam Knol (RIVM): de cijfers schieten domweg tekort. ‘Soms hebben mensen geen weet van een eerdere infectie, bijvoorbeeld omdat die zonder symptomen verliep. En in de statistieken kunnen we meestal niet zien of iemand in de eerste golf al een infectie doormaakte, omdat er toen nog niet werd getest.’

Na de eerste keer minder ziek

Het geval van Sanne is in nog een opzicht exemplarisch: namelijk dat ze na de eerste keer minder ziek werd. Wie eenmaal corona heeft gehad, bouwt in principe weerstand op tegen het virus. De kans om het virus in het eerste halfjaar na genezing opnieuw te krijgen, is dan ook zo’n 75 tot 85 procent kleiner, blijkt uit analyses uit onder meer Denemarken en Qatar. En in de regel zal een volgende infectie minder ernstig verlopen, omdat het lichaam zich met gespecialiseerde geheugencellen en T-cellen nog ‘herinnert’ hoe het de indringer moet bestrijden. Bij genezen coronapatiënten is de kans om bij een tweede infectie in het ziekenhuis te belanden 99 procent kleiner dan de eerste keer, volgens de cijfers uit Qatar.

Maar dat is de grote lijn. Hoe de situatie uitpakt per persoon, is veel minder duidelijk. ‘Het blijft toch biologie’, herhaalt hoogleraar immunologie Debbie van Baarle (RIVM, UMC Groningen) het motto dat wetenschappers op dit punt altijd van stal halen.

Neem cabaretier en wiskundige Jan Beuving. Hoewel hij volledig was ingeënt, kreeg hij in november toch corona. ‘En nu ben ik weer besmet’, bericht Beuving. ‘De tweede keer in drie maanden. En ik ben flink zieker dan de vorige keer.’ Dergelijke verhalen, tegen alle spelregels in, ‘verrassen mij toch wel’, zegt Van Baarle. ‘Misschien was de eerste besmetting wel zo mild dat zijn immuunsysteem niet optimaal werd getriggerd. Je weet gewoon niet waar het aan ligt, bij dit soort gevallen.’

Dat geldt ook voor student Sanne, die onderhand de indruk heeft dat het virus haar wel érg vaak moet hebben. Waarom kreeg uitgerekend zíj het coronavirus opnieuw en haar drie reisgenoten niet? Terwijl ze volledig is ingeënt en het virus al twee keer heeft gehad?

Het is best denkbaar dat de een gevoeliger is voor herinfectie dan de ander, zegt Van Baarle. ‘Dat kan aan van alles liggen. Het kan eraan liggen dat iemand toevallig wat meer ACE2-receptoren aanmaakt, de poortjes waarlangs het virus cellen infecteert. Of dat iemand een wat anders afgesteld aangeboren immuunsysteem heeft, dat minder goed in staat is dit virus te herkennen.’

Daarnaast speelt uiteraard een ‘stukje risicogedrag’ mee, zegt Van Baarle. Voor een sociale, reislustige student als Sanne liggen de risico’s uiteraard anders dan voor een thuiswerkende kantoorklerk die de deur nauwelijks uit komt. Bij de anekdotes die de Volkskrant van lezers hoorde, zaten veel verhalen van mensen met extra risico op blootstelling: studenten, jongeren, mensen in de zorg of het onderwijs, een werknemer in een productiehal.

Duidelijk het gevolg van de omikronvariant

Inmiddels schieten de cijfers omhoog. Duidelijk het gevolg van de komst van de omikronvariant, weten experts als Knol. ‘De omikronvariant is dusdanig anders, dat een eerdere infectie met een vorige variant er toch niet zo goed tegen beschermt.’ Preciezer gezegd: vijf keer minder goed, becijferden Knol en haar collega’s laatst, op basis van Nederlandse cijfers. Daarmee ontsnapt omikron ruwweg net zo gemakkelijk aan bescherming door eerdere infectie als aan vaccins – de booster krikt de bescherming overigens weer wat op.

Intussen lijken mensen als Sanne en Jan Beuving een inkijkje te geven in de toekomst: de tijd waarin corona voor de meeste mensen een verkoudheid is geworden die we eens in de zoveel tijd krijgen, meestal in de vorm van zomaar een hoest- en snotteraandoening, en soms in de gedaante van een griep waarvoor je een aantal dagen onder de dekens duikt.

In Amsterdam zochten wetenschappers onder leiding van viroloog Lia van der Hoek (Amsterdam UMC) naar antistoffen tegen al bestaande verkoudheids-coronavirussen in het bloed van mannen die tussen 1985 en 2010 deelnamen aan een lopend onderzoek naar hiv. De meeste van hen waren in die periode zo’n drie tot vijf keer besmet geraakt met hetzelfde coronavirus. Maar er zat ook een man bij die liefst twaalf keer hetzelfde virus had opgelopen. Grofweg een jaar lijkt iemand na een infectie beschermd te zijn, constateert Van der Hoek. Maar er waren ook mannen die, aan hun antistoffen te zien, dezelfde coronaverkoudheid al na enkele maanden opnieuw kregen.

Voor student Sanne wordt het al haast een sleur, telkens weer corona. ‘Ik ga steeds netjes in isolatie en ik kijk uit met oudere mensen’, zegt ze, intussen weer negatief. ‘Veel zorgen maak ik me er gelukkig niet om. Ik heb gemerkt dat het bij mij toch niet zoveel voorstelt, niet meer dan wat verkoudheid.’

Wat beschermt beter: de prik of de ziekte?

Een prangende vraag, zeker bij mensen die om wat voor reden ook het vaccin niet willen: hoe goed is iemand na corona eigenlijk beschermd? En weegt het op tegen vaccinatie?

Een eenduidig antwoord op die vragen is lastig te geven, alleen al omdat eerder geïnfecteerden een veel minder duidelijk afgebakende groep vormen dan gevaccineerde mensen. Bovendien verschillen de uitkomsten per onderzoek en per coronagolf. Britse wetenschappers die de bescherming van gevaccineerde mensen vergeleken met die van genezen ex-patiënten, ontdekten dat herstelde mensen iets vaker opnieuw besmet raakten dan gevaccineerden: 1-0 voor de vaccins. Maar een Israëlische studie liet juist het omgekeerde zien: liefst dertien keer zoveel herbesmettingen bij gevaccineerden als bij genezen patiënten – al kwam er veel academische kritiek op het onderzoek.

Immunologen vermoeden dat een infectie wel een ‘bredere’ bescherming oproept, tegen meerdere varianten van het virus, vertelt Van Baarle. Het afweersysteem maakt bij een besmetting immers kennis met het hele virus, in plaats van alleen zijn uitsteekseleiwit, zoals bij de meeste vaccinaties het geval is.

Knol wijst op een fascinerende, net verschenen studie uit Amerika die dat lijkt te bevestigen. Tijdens de eerste coronagolven waren de gevaccineerden beter beschermd tegen zowel infectie als ernstige ziekte dan de mensen die corona hadden gehad, blijkt daaruit. Totdat de deltavariant opkwam. Ineens kantelde het beeld, en waren juist de mensen die eerder de ziekte hadden doorgemaakt het best beschermd.

Ook in Nederland leek zoiets in de statistieken zichtbaar, vertelt epidemioloog Knol. Tegen de bèta-, de gamma- en de deltavariant leken vaccins iets sléchter te beschermen, terwijl de bescherming van oud-geïnfecteerden op peil bleef. ‘Onze voorzichtige conclusie: eerdere infectie lijkt een iets betere bescherming te bieden’, zegt Knol. ‘Maar toen kwam omikron.’

De omikronvariant lijkt door zowel de bescherming van vaccinatie als die van eerdere besmetting heen te breken, in elk geval als het gaat om het weer krijgen van het virus. Bij beide vormen van afweer is de bescherming een factor vijf lager dan vóór omikron, blijkt uit vorige maand verschenen onderzoek van Knol en haar collega’s. Toen Knol besmette vakantiegangers uit de berekening haalde, bleek dat de bescherming van vaccinatie zelfs iets beter standhoudt tegen omikron dan die van eerdere infectie – al is het verschil zo klein dat het ook toeval kan zijn.

Pas op met zulke vergelijkingen, waarschuwt Van Baarle: ‘Je moet niet uit het oog verliezen dat de prijs van natuurlijke infectie hoger is. Je kunt er behoorlijk ziek worden.’ Bovendien blijkt uit alle studies dat men uiteindelijk gewoon het beste af is als men zich na een doorgemaakte infectie ook nog eens laat inenten. Vandaar dat het in veel landen een tijd lang beleid was: wie al eerder geïnfecteerd is geweest, heeft nog maar één prik nodig.

Als al die percentages, cijfers en onderzoeken u duizelen: geen nood. Uiteindelijk is het van een afstandje bezien simpel. Zowel een vaccin als een besmetting port het immuungeheugen op, waardoor we een poos beschermd zijn tegen (her)infectie en langduriger tegen ernstige ziekte. En iedere nieuwe por tegen het immuunsysteem, of het nu via het virus is of per prik, ververst die bescherming opnieuw.

Misschien een schrale troost voor de hordes mensen die dezer dagen toch weer positief testen.

Mayke Luijendijk Beeld Jiri Büller / de Volkskrant
Mayke LuijendijkBeeld Jiri Büller / de Volkskrant

‘Mensen maken er grapjes over: ‘Jij gaat zeker voor de bingokaart!’’

Mayke Luijendijk (22), medewerker concept- en productiebureau: ‘Alledrie de keren dat ik corona kreeg, viel het mee. De eerste keer had ik alleen een snotneus, de tweede keer een kuchje en de derde keer een fikse verkoudheid. Die laatste keer was dus voor mij het ergst, vooral omdat ik in Engeland zat, waardoor ik mijn terugreis moest uitstellen.

‘Ik vind het maar apart: ik ben nooit ziek. Ik heb zelfs een heel goede weerstand. Mensen om me heen maken er grapjes over: ‘Jij gaat zeker voor de bingokaart!’ Ik kan er wel om lachen. Het heeft me laten inzien dat je het gewoon nog een keer kan krijgen, ook al heb je die prikken gehad.

‘Dat betekent niet dat je je maar niet moet laten vaccineren. Mijn vader lag als een van de eersten in Nederland met corona op de ic. Als je zo’n situatie meemaakt, dan realiseer je je hoeveel schade corona kan aanrichten. Je kan drie keer verkouden zijn, maar ook één keer heel ernstig ziek worden.’

Lies Welling Beeld Jiri Büller / de Volkskrant
Lies WellingBeeld Jiri Büller / de Volkskrant

‘Ik dacht nog: nu zal ik de dans wel ontspringen. Maar nee, wéér positief’

Lies Welling (23), student Tandheelkunde: ‘Ik heb in zes maanden drie keer corona gehad, terwijl ik twee keer gevaccineerd ben. De eerste keer was toen de clubs deze zomer even open waren. Zaterdag ging ik naar een festival, zondag kreeg ik klachten en maandag was het raak. Ik was flink ziek. Vooral het reuk- en smaakverlies was verschrikkelijk: ik at alleen crackers, want die zijn door de structuur nog een beetje leuk om te eten.

‘De tweede keer, dit keer na ADE, was ik veel zieker. Ik had al een keelontsteking en kreeg er corona bovenop. Dat duurde ruim twee weken. Toen na Oud en Nieuw de eerste mensen om mij heen weer positief testten, dacht ik nog: nu zal ik de dans wel ontspringen. Maar nee, wéér positief. Ik ben 5 januari jarig, dus ik moest wel even huilen. Waarom moeten ze mij steeds hebben? Gelukkig had ik nog wel een beetje gezelschap: vrienden kwamen aan de deur en ik heb ’s avonds via FaceTime sushi gegeten met mijn ouders.’

Jeske Strik Beeld Jiri Büller / de Volkskrant
Jeske StrikBeeld Jiri Büller / de Volkskrant

‘Toen die zelftest positief uitsloeg, dacht ik eerst: dit kan gewoon niet’

Jeske Strik (23), masterstudent Nanobiologie: ‘De eerste keer dat ik corona kreeg, januari 2021, had ik hoofdpijn en sliep ik wel elf uur per dag. Sindsdien is mijn reuk anders: zweet ruikt nu naar uien, dus ik vind mensen sneller stinken. De tweede keer, in april, kwam ik er bij toeval achter. Ik had nergens last van, maar deed voor de zekerheid een test omdat ik veel mensen zou gaan zien. Ik ging er totaal van uit dat de uitslag negatief zou zijn. Nee dus.

‘Vorige week was het voor de derde keer raak. Ik was in contact geweest met een coronapatiënt en deed na vijf dagen een zelftest. Toen die positief uitsloeg, dacht ik eerst: dit kan gewoon niet. Een week daarvoor had ik nog een booster gehaald. Na wat googelen bleek dat het dus wel kan. Kennelijk heb ik gewoon pech.

‘Wat wel een bijzondere prestatie is met mijn coronaverleden: voor zover ik weet heb ik nog niemand besmet. Zelfs m’n vriend, die twee keer naast me in bed lag op de dag dat ik positief testte, heb ik nooit aangestoken.’

Willem Schorer Beeld Jiri Büller / de Volkskrant
Willem SchorerBeeld Jiri Büller / de Volkskrant

‘Rond de tijd dat ik mijn eerste prik kreeg, had ik het voor de tweede keer te pakken’

Willem Schorer (21), student bedrijfskunde: ‘In september 2020 testte ik voor de eerste keer positief. Ik woon in een Delfts studentenhuis met 23 jongens, dus het ging snel rond, ondanks alle maatregelen die we genomen hadden. Eerst zaten we allemaal braaf op onze eigen kamer, maar op een gegeven moment waren er zoveel jongens besmet dat we het huis maar hebben opgedeeld: de besmette jongens leefden op de bovenverdieping en de huisgenoten die nog wel gezond waren, bleven beneden en zetten borden eten klaar. We discussiëren nog weleens welke groep het gezelliger had.

‘In mei 2021 had ik het voor de tweede keer te pakken, rond dezelfde tijd dat ik mijn eerste prik kreeg. Gelukkig was ik er minder ziek van dan de eerste keer en was er bijna niemand thuis, zodat ik niet alleen maar op mijn kamer hoefde te zitten. Toen ik begin dit jaar wéér twee streepjes op mijn zelftest verschenen, baalde ik natuurlijk, maar het was wederom niet volledig onverwachts. Met 23 mannen is de kans nu eenmaal behoorlijk groot.’