bellen metonze correspondent

‘Als (vermoedelijk) Poetins dochter wil draaien in een nachtclub gelden er geen coronaregels in Moskou’

Hoewel er dagelijks nog altijd honderden Russen sterven, zou je in Moskou bijna vergeten dat er zoiets als corona bestaat. Er gelden alleen nog restricties als het de overheid uitkomt. Waarom versoepelen als het aantal besmettingen hoog is? We bellen met onze correspondent.

De waarschijnlijke dochter van Poetin draait een setje in een volle nachtclub. Beeld
De waarschijnlijke dochter van Poetin draait een setje in een volle nachtclub.

Tom, ik zag dit weekend toevallig een filmpje voorbijkomen van het nachtleven in Moskou, waarbij de vermoedelijke dochter van president Poetin achter een draaitafel stond. Ik dacht naar een filmpje uit 2019 te kijken. Iedereen stond binnen, dicht tegen elkaar aan te dansen. Niemand droeg mondmaskers. Gelden er nog wel coronarestricties in Moskou?

‘Nauwelijks. Je moet een mondkapje op in het openbaar vervoer, de taxi en de supermarkt en verder gelden er vooral restricties zodra het de overheid uitkomt. Dus als er een oppositiedemonstratie is, dan worden de coronaregels gebruikt om de oppositieleiders op te pakken, maar als de waarschijnlijke dochter van Poetin een setje wil draaien in een goedgevulde nachtclub, dan gelden er geen regels. Het gevolg is dat hier in Moskou de metro’s gewoon weer vol zitten, iedereen weer naar z’n werk gaat en de scholen weer open zijn. Als je naar buiten kijkt, is het een beetje alsof de coronacrisis voorbij is.’

Waarom is dat? Ik begreep dat er nog altijd zo’n kleine vijfhonderd Russen per dag sterven aan het virus. Dat is best veel, toch?

‘Er gaan inderdaad heel veel Russen dood. Volgens de officiële cijfers zijn er de afgelopen twaalf maanden 72 duizend mensen overleden aan corona, maar de oversterfte lag in werkelijkheid op 425 duizend. Bijna nergens ter wereld is het verschil tussen die twee cijfers zo groot als in Rusland. We hebben in het begin van de pandemie overigens wel een hele strenge lockdown gehad. Toen mocht je niet naar buiten, alles was dicht en er gold bijvoorbeeld een wandelschema waarbij iedereen van wie het huisnummer op een twee eindigde, tussen twee en drie een korte wandeling mocht maken.

‘Het was dus heel streng, maar in juli wilde Poetin het misschien wel grootste project van zijn hele presidentschap realiseren. Het ging om een grondwetswijziging waardoor hij tot het einde van zijn leven in het Kremlin kan blijven zitten. Omdat voor die wijziging een landelijke stemming nodig was, heeft hij toen vrij plots de lockdown opgeheven. Sindsdien zijn de coronamaatregelen eigenlijk heel snel afgebouwd, ook al bleef het aantal besmettingen hoog.

‘Een andere reden voor het afbouwen van die maatregelen is trouwens economisch. De Russische regering wil liever geen steunpakket aan de bevolking uitdelen, zoals de Europese landen dat wel doen. Rusland zou dat wel een tijdje vol kunnen houden – de financiële reserves zijn groot en er is hier nauwelijks een staatsschuld – maar de regering is toch erg zuinig op dat geld. Dat komt omdat ze vanwege sancties na de annexatie van de Krim niet zomaar kunnen bij lenen op de internationale kapitaalmarkt. Daarom kwam het financieel ook veel beter uit de hele economie weer open te gooien, in plaats van door te gaan met de lockdown.’

Wat je nu schetst is de achterliggende verklaring voor het versoepelen van de lockdown, maar wat is de officiële reden die wordt gegeven? Zegt het Kremlin dat het virus verslagen is?

‘Toen die stemming georganiseerd werd, was de officiële uitleg: we hebben het virus onder controle. Dat is nog steeds zo. Niemand zegt dus dat het virus overwonnen is, maar de officiële boodschap is nog altijd dat het steeds iets beter gaat, en er dus steeds meer ruimte is om te versoepelen. Bovendien kan iedereen die zich niet veilig voelt, de ouderen dus, gewoon binnen blijven, aldus de regering. Iedereen heeft op papier dus de keuze om zichzelf te beschermen. In de praktijk werkt dat alleen niet, omdat het in Rusland gebruikelijk is bij je volwassen kinderen in huis te wonen. En omdat zij wel naar hun werk moeten en wel naar school gaan, zie je dat er inderdaad heel erg veel ouderen sterven.’

Spelen de successen van het Russische vaccin Spoetnik V ook een rol in de versoepelingen? Tijdschrift The Lancet was positief over de testresultaten. Het spul wordt binnenkort in Europa geproduceerd. Vanuit Russisch perspectief is dat een goed perspectief.

‘Zo brengt de regering het wel, ja. Zij zeggen: we hebben een goed werkend vaccin, dus we kunnen de pandemie snel definitief achter ons laten. Maar de cijfers laten vooralsnog iets anders zien, want nog maar 4,5 procent van de inwoners heeft zijn eerste spuit gekregen. Dat is veel minder dan in de meeste Europese landen. Dat komt enerzijds omdat het vaccin nog niet goed verkrijgbaar is. Rusland lijkt vooral bezig met het promoten van Spoetnik in het buitenland. Anderzijds ligt de oorzaak bij het het feit dat de meeste Russen nog altijd erg sceptisch zijn. Slechts eenderde van de ondervraagden zegt in opiniepeilingen dat ze van plan zijn Spoetnik te nemen. Dat komt omdat veel Russen complotdenkers zijn en de overheid niet vertrouwen, wat gezien het verleden van het land niet eens zo gek is. Bovendien heeft Poetin het zelf nog niet genomen. Hij zegt: misschien ergens eind deze zomer, misschien begin van de herfst. Al met al heeft die instelling wel iets problematisch als je met een vaccinatiecampagne bezig bent.’

Maar wat is dan nu de volgende stap op de Russische ‘routekaart’? Als het al weer mogelijk is met de metro naar je werk te gaan, in het weekend in een nachtclub te dansen en je ook niet van plan bent straks een prik te halen, want is dan nu de stip op de horizon?

‘Die is er niet echt. Veel Russen vinden het wel vervelend dat de grenzen met de meeste landen nog dicht zijn, dus er is nog zeker ruimte voor verbetering. Voor de rest geldt wat ik al eerder zei: het is in Rusland alsof het normaal al terug is.’

Dus in Rusland is het nieuwe normaal eigenlijk het oude normaal, maar dan met wat meer doden?

‘Ja, misschien is dat wel een goede conclusie.’

Meer over