Als Merkel luistert, hoort ze de messen slijpen

Op de dag waarop de Duitse minister van Economische Zaken, Michael Glos (CSU) op eigen verzoek werd ontslagen, kankerde hij naar hartelust op bondskanselier Angela Merkel.

Uit de procedure bij Glos’ ontslagaanvraag was al duidelijk geworden dat hij Merkel geen warm hart toedraagt. De brief waarin de 64-jarige politicus vorige week meedeelde niet langer tegen de lasten en de frustraties van zijn ambt te zijn opgewassen, was niet aan de bondskanselier gericht (wat de constitutionele regels voorschrijven), maar aan Horst Seehofer, de CSU-partijleider.

Merkels veronderstelde oordeel over Glos wordt door velen gedeeld. Glos heeft in 2005 zijn functie aanvaard uit loyaliteit tegenover zijn partij, niet omdat hij meende de geknipte man ervoor te zijn. Tijdens het ministerschap dat hij niet ambieerde, heeft zijn fysieke verouderingsproces zich aanmerkelijk versneld. Hij begon als een vitale zestiger, hij eindigde als een grijsaard. Het kostte de parlementair verslaggevers de afgelopen dagen veel moeite wapenfeiten van Glos te noemen.

Toch confronteert het de christen-democraten met een ernstig tekort aan sociaal-economische competenties. Sinds de dagen van Ludwig Erhard, de vader van de sociale markteconomie, golden CDU en CSU als de beheerders van zijn nalatenschap. Zij werden bij uitstek in staat geacht een economische crisis het hoofd te bieden – met behoud van de sociale verworvenheden.

Onder Merkel is deze reputatie bedenkelijk verbleekt. Bij de vorming van haar regering, in het najaar van 2005, had ze – ten koste van andere departementen – een ‘superministerie van Economische Zaken’ in het leven geroepen dat recht zou doen aan de talenten en de ambities van de beoogde minister, de toenmalige CSU-leider (en Merkels concurrent) Edmund Stoiber. Toen die voor de eer bedankte – omdat hij in zijn geliefde Beieren wilde blijven – bleken de christen-democraten niet meteen over een andere kandidaat met gezag te beschikken.

Daarmee lijkt de christen-democraten ook hun ‘kerncompetentie’ te zijn kwijtgeraakt. Als opvolger van Michael Glos is de gretige, maar onervaren Karl-Theodor zu Guttenberg (een 37-jarige telg uit een oud Beiers geslacht) benoemd. Binnen de CDU/CSU-fractie helpt Merkel vooral de vertolkers van het ‘sociale geluid’ vooruit, zoals fractiesecretaris Norbert Röttgen. De sociaal-economische machtsbasis is verschoven van het departement van Economische Zaken naar Financiën. De minister die hier de scepter zwaait, de grimmige crisismanager Peer Steinbrück, is een sociaal-democraat.

Dit alles stelt de liberale FDP in staat zich te profileren als de partij van de ware sociaal-economische deskundigheid. Daarmee heeft ze bij de deelstaatverkiezingen in Hessen 16 procent van de stemmen vergaard. Bij de Bondsdagverkiezingen in september wordt een vergelijkbare score mogelijk geacht.

Intussen slagen CDU en CSU er maar niet in boven de grens van 35 procent uit te komen die bij de verkiezingen van 2005 al beschamend werd geacht. Steeds vaker en steeds openlijker wordt partijleider Merkel daarvoor verantwoordelijk gesteld. Oud-minister Glos oogstte ovationele bijval met zijn boutade tegen Merkel. En binnen de CDU/CSU-fractie in de Bondsdag wordt rebel Josef Schlarmann naar eigen zeggen door partijkopstukken aangemoedigd zijn aanvallen op Merkel op te voeren.

De dag na de verkiezingen in Hessen gaf hij aan die aansporing gehoor, vertelt hij in Der Spiegel van deze week. ‘Ik heb gezegd dat ik mij over de kracht van de FDP verheug. Ik zag hoe Merkel rood aanliep en toen explodeerde.’ Een paar dagen later zou ze ‘in een kleine kring van vertrouwelingen’ hebben uitgeroepen: ‘Waarom is er niemand die Schlarmann zegt dat hij zijn bek moet houden?’

Voor de bondskanselier valt te vrezen dat de kritiek op haar alleen maar zal toenemen.

Bondskanselier Angela Merkel (AFP) Beeld
Bondskanselier Angela Merkel (AFP)
Meer over