'Als ik over mijn moeder praat begin ik te bloeien'

Zijn vader ging vreemd, maar de schande trof zijn moeder; scheiden was een taboe in de Turkse cultuur. Maar het gebeurde wel, en Ersin (24, verkoper in een telecomwinkel), toen jonge puber, bleef met vier broers en zussen bij zijn moeder wonen....

‘Mijn ouders zijn ooit in een dorp in Turkije getrouwd. Ik ben hier geboren, een jaar of zes nadat ze naar Nederland waren gekomen. Ze kregen vijf kinderen. Mijn vader verdiende goed, hij had drie zaken: een groentewinkel, een slagerij en een snackbar. De rol van mijn moeder op de achtergrond was groot.

Op een gegeven moment bleek dat mijn vader een relatie had met een andere Turkse vrouw, die ook nog eens uit hetzelfde Turkse dorp afkomstig was en verre familie bleek te zijn. Mijn zus was erachter gekomen; ze werkte in de zaak van mijn vader en hij had haar een paar keer per ongeluk met de naam van zijn vriendin aangesproken. Bovendien had ze gezien hoe het personeel elkaar aankeek als zij binnenkwam, zogenaamd alleen om groente en vlees te kopen. Mijn zus heeft het mijn moeder verteld, en zij heeft mijn vader gevraagd om met zijn vriendin te kappen. Niet alleen in het belang van haar gezin, maar ook omdat ze wist hoe streng de Turkse cultuur kan zijn; daarin kan het niet, een buitenechtelijke relatie. Het is een erekwestie, die in het ergste geval met een moord vergolden wordt. Mijn vader was blind voor de waarschuwingen van mijn moeder, of hij was gewoon laks – dat is hij altijd geweest. Hij beëindigde de relatie met zijn vriendin niet. Ze werden samen betrapt in het Dolfi narium in Harderwijk. Uiteindelijk was het zodanig openbaar dat mijn ouders er niet meer onderuit konden. Twee jaar had mijn moeder het nog met mijn vader volgehouden, maar in 1997 zijn ze toch gescheiden.

De families van mijn vader en zijn vriendin reageerden geschokt. Zij werd uit haar familie verstoten, mijn vader lange tijd ook uit de zijne. Pas sinds een paar jaar heeft mijn vader weer contact met zijn ouders en zijn broers. Hij ziet ze tijdens het Suikerfeest, maar dan niet in het gezelschap van zijn vriendin. Met haar is hij inmiddels getrouwd en hij heeft ook weer een kind. In het begin hebben broers en neven van mijn vader geprobeerd mijn moeder zwart te maken, boos als zij erover waren dat zij zich, anders dan mijn vader, zonder schaamte kon bewegen.

Grote bewondering kreeg ik voor mijn moeder – als ik over haar praat begin ik te bloeien. De scheiding moet een harde klap voor haar zijn geweest, maar haar emoties liet ze nooit zien, misschien om ons te beschermen. Ze is altijd een sterke vrouw geweest, en ook een trotse vrouw die met de vuist op tafel kon slaan. Ze draagt een hoofddoek en een lange rok, maar ze is toch heel anders dan andere Turkse vrouwen: zelfstandiger, minder volgzaam en naïef. Ze heeft ervoor moeten vechten om alleen haar vijf kinderen groot te brengen in een cultuur waar dat niet zo voor de hand ligt, en het is haar gelukt, zonder dat ze ooit alimentatie heeft gekregen. Ze had daarover een rechtszaak kunnen beginnen maar dat wilde ze niet. Het ging tegen haar trots in dat mijn vader later ooit zou kunnen zeggen dat hij toch nog voor haar en ons gezorgd had.

Mijn vader heb ik na de scheiding eigenlijk nog maar één keer echt gezien, tijdens het Suikerfeest bij een van mijn ooms. Ik kreeg een black-out en begon te schelden en met borden te smijten. Dat kwam ook doordat wij via via hadden gehoord dat hij ons niet meer accepteerde en dat hij ons zwart maakte om er zelf beter van te worden. Hij gaf mijn moeder de schuld van zijn daden – hij vertelde zelfs dat zîj vreemd was gegaan. Nu heb ik hem al jaren niet meer gezien en ik mis hem niet. Ik ben oud en wijs genoeg om zelfstandig te leven, daar heb ik geen vader bij nodig. Je zou bovendien kunnen zeggen dat mijn moeder ook mijn vader is geweest. Mijn vader is alleen biologisch mijn vader, niet gevoelsmatig.

Ik heb de scheiding indertijd als belastend ervaren. De belangrijkste muur in het huis was naar beneden gekomen en daardoor was het huis instabiel, zo leek het. Ik schaamde me voor wat er gebeurd was, en wilde er al helemaal geen tekst en uitleg over geven. Toen was, anders dan nu, scheiding in de Turkse cultuur een groot taboe.

Zelf ben ik op mijn 18de verloofd met een meisje. Toen ik voor het verlovingsfeest uitnodingen rondstuurde heb ik, anders dan de traditie wilde, geweigerd de naam van mijn vader op de kaart te zetten. Dat zorgde voor de nodige ophef. Van een huwelijk kwam het niet. Uiteindelijk heb ik verteld wat ik allang wist: dat ik homo ben. Lang had ik het niet durven zeggen. Ik was bang dat mijn moeder erop zou worden aangekeken, omdat ze in andermans ogen als alleenstaande moeder gefaald had.

Ik denk niet dat ik door de scheiding van mijn ouders ben aangetast. Ik geloof in trouw zijn en in de ware liefde, al heb ik mijn kop inmiddels een paar keer hard gestoten met partners die vreemdgingen en daarover niet eerlijk waren. Een relatie zou ik best willen, maar ik ben er niet naar op zoek; ik ben gelukkig in m’n eentje, een partner is hooguit een deel van je geluk.

Een paar maanden geleden kwam ik mijn vader opeens tegen. Ik stond op straat bij mijn werk een sigaretje te roken en opeens passeerde hij me, samen met zijn vrouw. Hij keek me even aan, maar ik zag dat hij niet wist wie ik was. Hij heeft als vader gefaald, dacht ik, want zo diep kun je dus zakken, dat je als vader je eigen kind niet herkent.’

Meer over