Nieuws

‘Als iemand zo op sportveld in elkaar zakt, is het per definitie een hartstilstand’

Niet alleen de teamgenoten van de Deense voetballer Christian Eriksen reageren zaterdagavond vliegensvlug, dat doen ook de artsen in het stadion. Een voorbeeldige reactie, zegt Jan Piek, emeritus hoogleraar cardiologie van het Amsterdam UMC. ‘Die eerste periode is cruciaal.’

Eriksens teamgenoten van Denemarken waren er vliegensvlug bij. Aanvoerder Kjaer (links) zal enkele seconden later Eriksens hoofd naar achteren leggen om zijn luchtweg vrij te maken.  Beeld EPA
Eriksens teamgenoten van Denemarken waren er vliegensvlug bij. Aanvoerder Kjaer (links) zal enkele seconden later Eriksens hoofd naar achteren leggen om zijn luchtweg vrij te maken.Beeld EPA

Snelheid telt. Als de Deense voetballer Christian Eriksen zich in de 43ste minuut van de wedstrijd Denemarken - Finland bij een 0-0 stand vrijloopt om een ingooi aan te nemen, struikelt en voorover valt, herkennen zijn teamgenoten direct de ernst van de situatie. Ze rennen naar hem toe en gebaren dat er hulp moet komen. Ook scheidsrechter Mike Taylor vraagt om medische hulp. 22 seconden nadat de oud-Ajacied in elkaar zakt, zijn de Deense teamartsen bij hem. Nog eens 40 seconden later de arts van het stadion en 47 seconden daarna begint de reanimatie.

‘De reactie van omstanders in de acute fase is goed’, zegt Jan Piek, emeritus hoogleraar cardiologie in het Amsterdam UMC. ‘Veel reanimatiecursussen gaan uit van het ABC-principe: ademhaling, beademing, circulatie. Maar bij een plotselinge hartstilstand moet je het omdraaien en starten met de circulatie.’

Voor een onderzoek bekeken Panhuyzen-Goedkoop, Piek en collega’s in het Amsterdam UMC video-opnamen vanaf 1990 van 28 topsporters die in elkaar zakten. Situaties waar toevallig een camera bij was. Piek: ‘In ongeveer de helft van de gevallen zie je dat er geen optimale reanimatie is. Ook in recente jaren nog, terwijl er toch steeds meer aandacht is voor reanimatie.’ Collega-sporters en ook scheidsrechters wachten af, gaan een brancard halen of beginnen te laat aan de reanimatie. Piek: ‘Als iemand zo op een sportveld in elkaar zakt, is het per definitie een hartstilstand. Dan moet je direct beginnen met hartmassage. Daarmee overbrug je de tijd tot er een defibrillator is.’

Tong

Zo gaat het ook bij Eriksen. De Deense aanvoerder Simon Kjaer legt het hoofd van zijn teamgenoot naar achteren om de luchtweg vrij te maken. Als bondsarts Morten Boesen aankomt, is Eriksen bewusteloos. ‘Toen we bij Christian kwamen, lag hij op zijn zij en ademde. Aanvankelijk kon ik een hartslag voelen. Die viel plots weg en we begonnen meteen met reanimeren’, zegt Boesen na de wedstrijd.

Het verloopt vaker zo, zegt Piek. ‘Iemand voelt zich eerst onwel worden, de ogen tollen, de tong zakt weg.’ Het doet denken aan Ajax-voetballers Daley Blind en Abdelhak Nouri. Blind kreeg tijdens een wedstrijd tegen Valencia kort last van duizeligheid en zakte even weg. Nouri zakte ineen en raakte bewusteloos. Piek: ‘Bij Nouri was de reactie niet goed. Te lang waren begeleiders bezig om de ademhalingsweg vrij te maken door de uitgezakte tong. Je moet direct beginnen met hartmassage. Op videobeelden van Nouri zag je de defibrillator lange tijd onaangetast op het voetbalveld staan.’

Kort nadat Eriksens teamgenoten om hulp hebben gevraagd, verschijnen eerst de Deense teamarts en daarna ook de verpleegkundige met defibrillator ter plaatse. Beeld AP
Kort nadat Eriksens teamgenoten om hulp hebben gevraagd, verschijnen eerst de Deense teamarts en daarna ook de verpleegkundige met defibrillator ter plaatse.Beeld AP

Hartmassage

De hartmassage is van belang totdat de defibrillator is aangesloten. Hoogleraar Piek: ‘Je kunt met de hartmassage met gemak 5 tot 10 minuten overbruggen totdat de AED er is.’ Hand op de borst drukken en 30 keer borstcompressies. Daarna twee keer beademen via de mond. ‘Die eerste periode is cruciaal. Na een minuut of drie zonder zuurstof begint er al schade van de hersenen op te treden.’

Ook de defibrillator is essentieel. ‘Anders krijg je het hart niet op orde. Korte stroomstoot en wanneer de reanimatie op tijd is gestart, schrikken slachtoffers weer wakker.’ Eriksen is op het veld alweer bij kennis. ‘We hebben hem met hulp van een defibrillator teruggekregen’, zegt de Deense bondsarts zondag. ‘We waren net op tijd, anders was hij overleden.’

Topsporters

Waarom stortte Eriksen ineen en lopen topsporters meer gevaar op een hartstilstand? Dokter Sanjay Sharma van de St. George’s University in Londen hield tussen 2013 en 2019 de hartresultaten van Eriksen bij. De Deen voetbalde in die periode bij Tottenham Hotspur. ‘Zijn tests tot 2019 waren volkomen normaal, zonder duidelijke onderliggende hartafwijking. Ik kan daarvoor instaan omdat ik de tests heb gedaan’, zei Sharma tegen The Mail on Sunday.

Emeritus hoogleraar Piek: ‘Het lijkt erop dat de conditie van Eriksen goed was. Desalniettemin kan een virale infectie dit soort problemen veroorzaken.’ Topsporters zijn daar gevoelig voor omdat ze, anders dan gewone mensen, niet gewend zijn om lang rust te nemen, legt Piek uit. ‘Een ontsteking van de hartspier verdwijnt meestal vanzelf weer. Maar topsporters nemen niet genoeg rust.’

Corona

Bij een ontstoken hartspier of hartzakje is een paar maanden rust het devies. De diagnose kan met hulp van een hartfilmpje of een echo of een MRI-scan worden vastgesteld, want de klachten kunnen vaag zijn. Sporters voelen zich moe of niet lekker of hebben helemaal geen klachten. Harald Jorstad van het Amsterdam UMC is daarom juist gestart met onderzoek naar dit probleem bij sporters. Ook een infectie met corona, zo wijst een aantal wetenschappelijke studies uit, kan een ontstoken hartspier veroorzaken.

In augustus stierf de Amerikaanse profbasketballer Michael Ojo tijdens een training aan een hartstilstand. Twee maanden daarvoor was hij positief getest op corona. Honkballer Eduardo Rodríguez van de Boston Red Sox had een week eerder laten weten dat hij het hele seizoen niet zou spelen omdat hij aan zijn corona-infectie een ontstoken hartspier had overgehouden. Bij Eriksen is dat waarschijnlijk niet de oorzaak, zei Giuseppe Marotta, voorzitter van Internazionale, de huidige club van Eriksen tegen RAI Sport. ‘Christian heeft nooit corona gehad en is niet gevaccineerd.’

Piek bekeek de videobeelden van Eriksen een paar keer. De snelle reactie van het medische team was voorbeeldig, zegt hij. ‘Er is adequaat gehandeld.’

Toestand Deense voetballer Christian Eriksen ‘stabiel’, zegt teamarts

De toestand van Christian Eriksen is stabiel. Dat zei teamarts Martin Boesen tijdens een speciale persconferentie op zondag. Gisteren zakte Eriksen op het veld in elkaar en moest hij gereanimeerd worden. Hij ligt in het ziekenhuis en is bij kennis. ‘Ik heb Christian gedurende dag een paar keer gesproken. Onder de omstandigheden is hij nog steeds stabiel en oké’, zei Boesen tegen de aanwezige pers. Eriksen heeft ook contact met zijn teamgenoten. Hij blijft voorlopig in het ziekenhuis ter observatie en voor verder onderzoek. De uitslagen van de onderzoeken tot nu toe zijn prima, zegt Boesen. Waarom Eriksen opeens in elkaar zakte, is nog niet bekend. ‘Niemand van ons weet hoe het gebeurde’, aldus Boesen.