'Als iemand ons vraagt: hoe sta jij in het leven, dan vertellen wij wel ons verhaal'

Wie met jeugdbescherming te maken krijgt, heeft goede kans dat het Leger des Heils langskomt. Vandaag dient een zaak over een 'partijdige' gezinsvoogd van de organisatie. Wat merken cliënten van de christelijke signatuur van het Leger? Wij moraliseren niet, zegt zorgdirecteur Cornel Vader.

Charlotte Huisman
Cornel Vader: Het christendom geeft ons een extra drive om degenen te helpen die het meest aan de grond zitten. Beeld Aurélie Geurts
Cornel Vader: Het christendom geeft ons een extra drive om degenen te helpen die het meest aan de grond zitten.Beeld Aurélie Geurts

De rol van religie in de Nederlandse samenleving wordt steeds kleiner. Toch is het Leger des Heils met zijn uitgesproken christelijke identiteit uitgegroeid tot een van de grootste zorgorganisaties van het land. Wie zich wil aansluiten bij het Leger moet in Jezus Christus geloven.

Het gebeurt eigenlijk niet dat iemand hulpverlening van ons weigert vanwege onze christelijke signatuur, zegt bestuursvoorzitter Cornel Vader van de professionele hulp- en zorgtak van het Leger des Heils. 'De rechter wijst ons vaak aan bij ondertoezichtstellingen van kinderen, als de situatie complex is, met bijvoorbeeld verslaving of psychiatrie. De beeldvorming is eerder dat het ernstig met je gesteld is als wij erbij worden geroepen.'

Hulpbehoevende bewoners

De gemeenten, die sinds 2015 verantwoordelijk zijn voor de inkoop van veel zorg, zouden in hun aanbod 'redelijkerwijs' zoals het in de wet staat, rekening moeten houden met de levensbeschouwing van hun hulpbehoevende bewoners.

In de praktijk is in de jeugdbescherming en de jeugdreclassering het Leger des Heils een van de weinige organisaties die landelijk werken en actief zijn in alle 388 gemeenten. Omdat bij scheidingen de ouders soms in verschillende regio's gaan wonen en ook veel (probleem)jongeren zich niet houden aan geografische grenzen, schakelt de rechter het Leger des Heils relatief vaak in.

Partijdig

Dinsdag staat het Leger voor het gerechtshof in Leeuwarden in een zaak in hoger beroep tegenover een gescheiden vader: de klager zegt dat de gezinsvoogd van het Leger in de strijd om de kinderen partij had gekozen voor de moeder. De rechter in eerste aanleg en de Nationale Ombudsman hadden al bevestigd dat die gezinsvoogd partijdig was. Maar dit had niets te maken met traditionele opvattingen over het gezin, zegt Vader. Dat er soms klachten zijn over de hulpverlening van ouders in een vechtscheiding, is volgens hem niet te vermijden, gezien de zeer gespannen situaties.

Bij hulp in een gezin leggen wij onze normen en waarden niet op aan anderen, beklemtoont Vader. 'Wij sluiten aan bij de waarden van een cliënt. Wij moraliseren bijvoorbeeld niet over alternatieve samenlevingsvormen. Maar als iemand ons vraagt: hoe sta jij in het leven, dan vertellen wij wel ons verhaal.'

Warme gevoelens

Het imago van de 130 jaar oude organisatie is over het algemeen positief, als bijvoorbeeld helper van de daklozen met nachtopvang. De welhaast iconische soepbus roept warme gevoelens op. Maar sommigen vragen zich af of de geboden hulp in bijvoorbeeld gezinnen wel waardenvrij is, van een organisatie die als een van haar leerstellingen heeft: 'Wij geloven in de onsterfelijkheid van de ziel, in de wederopstanding van het lichaam, in het algemeen oordeel aan het einde van de wereld, in de eeuwige gelukzaligheid van de rechtvaardigen en in de eindeloze straf van de goddelozen.'

Hoe verhoudt zich dat tot het andere uitgangspunt: het bieden van hulp aan iedereen die het nodig heeft, ongeacht ras, leeftijd, geloofsovertuiging of welk kenmerk dan ook? Waar staat het Leger als het bijvoorbeeld gaat om homoseksuelen of alternatieve gezinsvormen?

Vader, gekleed in zijn kenmerkende officiersuniform, zit in zijn kamer, hoog in het hoofdkwartier van het Leger des Heils in Almere. Hij kan het zich voorstellen dat 'zo'n gestolde wijsheid uit het verleden bij sommigen een gevoel van vervreemding kan oproepen'. Maar dit is niet waar het Leger voor staat met zijn zorg, beklemtoont hij.

Ook homoseksuelen

Vader wijst naar een expressionistisch schilderij aan de muur. 'Zie je die man bij de poort die om hulp vraagt? Dat is het beeld dat mij inspireert: wie geeft hem die hand? Het christendom geeft ons een extra drive om degenen te helpen die het meest aan de grond zitten.'

Het personeelsbestand van het Leger is divers, zegt Vader. 'Er zijn ook honderden homoseksuelen in dienst, getrouwde en ongetrouwde. Op de Pridewalk in Amsterdam stonden we met een stand met de regenboogvlag.'

Predikant William Booth richtte in de 19de eeuw The Salvation Army op in Engeland. Hij kwam erachter dat het preken van het evangelie niet veel zin heeft als de mensen honger hebben; dan kun je die mensen beter eerst voeden. In mei 1887 was de eerste bijeenkomst van het Leger des Heils in Nederland.

Zorg bieden met christelijke achtergrond

Tot 1988 was de Nederlandse tak nog een kerkgenootschap. Toen zijn de activiteiten in stichtingen ondergebracht, waaronder de professionele zorgorganisatie. Sindsdien heeft het Leger een stormachtige groei doorgemaakt. 'Die herstructurering was nodig, ook om aan de voorwaarden te voldoen voor de subsidies van de overheid', zegt Vader. 'Zo konden we meer mensen helpen aan de rand van de samenleving, wat ons uitgangspunt is.'

Veel zorgorganisaties werken aan een divers personeelsbeleid om te kunnen opereren in een veranderende samenleving. Is het geen manco dat het Leger bijvoorbeeld geen moslims in dienst heeft? 'We hebben wel enkele christelijke Turken en Marokkanen in dienst. En onder onze vrijwilligers zijn wel moslims', zegt Vader.

Eigenlijk zijn we heel pragmatisch, zegt Vader. 'We willen zorg bieden met een christelijke achtergrond. We zijn de meest oecumenische club van Nederland, van katholiek tot gereformeerd, van mensen die in Jezus geloven zonder binding met een kerk tot streng reformatorisch. Maar iedereen moet bereid zijn ook op zondag te werken. De nood van mensen houdt zich niet aan de dagen van de week. Als je er niet honderd procent voor gaat, hoef je niet bij ons te werken.'

Het Leger des Heils in cijfers

De totale omzet van het Leger des Heils steeg in 2016 licht tot 388 miljoen euro - afkomstig uit subsidies, donaties en erfenissen. Daarmee hebben 56 duizend mensen hulp, zorg en steun gekregen, en via de jeugdbescherming en jeugdreclassering nog eens 17 duizend.

Het Leger beschikt over zesduizend betaalde medewerkers en twaalfduizend vrijwilligers. Op het gebied van maatschappelijke opvang is het de grootste hulpverlener van Nederland.

Bij de kerkelijke tak van de organisatie werken 3.612 heilsoldaten, die beloven niet te roken en te drinken of drugs te gebruiken, om zo anderen het goede voorbeeld te geven.

Dan zijn er nog ruim honderd heilsofficieren, die zich tot hun pensioen voltijds inzetten voor het Leger maar daarvoor geen salaris ontvangen. Zij zijn vaak voorganger van de lokale kerkelijke gemeenschappen van de organisatie. Het Leger voorziet in hun levensonderhoud en zorgt ook voor hen na hun pensioen.

Het Leger mag dan zijn geënt op oude christelijke tradities, bestuursvoorzitter Cornel van de zorgorganisatie ontvangt blijkens het jaarverslag een modern salaris van 157 duizend euro per jaar - net als veel andere zorgbestuurders, overigens. 'Dat is conform de cao welzijn, en inclusief reis- en verblijfskosten', beklemtoont zijn woordvoerder.

Nauwelijks klachten

Er is juist een specifieke behoefte aan zorg van christelijke organisaties, horen ze bij patiëntenfederaties. Volgens de Federatie Opvang doet het Leger des Heils goed werk zonder de nadruk te leggen op levensbeschouwing. Ook zijn er nauwelijks klachten van niet-gelovigen over de christelijke signatuur; hooguit klaagt een enkele sollicitant online omdat hij als ongelovige geen kans maakt op een baan.

Bij de homobelangenvereniging COC komen ook geen klachten binnen over de organisatie, zeker nu ze zich heeft aangesloten bij een kerkelijke alliantie die homo's accepteert, aldus een woordvoerder. Het Leger des Heils wordt door het ministerie van VWS gezien als een professionele hulporganisatie met christelijke wortels - 'zonder evangelisatiedrang', zegt een woordvoerder.

Meer over