'Als het alleen maar ellende is, raak je afgestompt'

Tijdens het Internationaal Documentaire Festival Amsterdam (IDFA) gidsen de Gasten van de Volkskrant u door het uitgebreide programma en 'hun' Amsterdam. Welke documentaires raden ze aan? En waar kun je tussendoor eigenlijk het lekkerst eten? Vandaag: acteur en dj Géza Weisz (27).

Acteur en DJ Géza Weisz. Beeld IDFA
Acteur en DJ Géza Weisz.Beeld IDFA

Wat heeft een fictieman als jij met documentaires?

Ik ben een liefhebber, maar ik heb er zelf nog nooit iets mee te maken gehad. Ik ben wel een trotse toeschouwer van het IDFA. Gister was ik bijvoorbeeld in Pathé de Munt, niet de meest knusse bioscoop van Amsterdam. Overal stonden bankjes, waren mensen. Het is er tijdens IDFA altijd een heel gedoe, maar dat maakt het ook gezellig. Ik krijg er een warm gevoel van.

Een trouwe bezoeker dus.

Ja. Ik heb nu twee heel uiteenlopende documentaires gezien. The look of silence vond ik echt fenomenaal. Hij is van dezelfde regisseur als The act of killing, Joshua Oppenheimer. Het verhaal gaat over de moordenaars die in Indonesië een klopjacht begonnen naar vermeende communisten. Een miljoen mensen kwamen daarbij om. De maker volgt een man, Adi, die de moordenaars van zijn broer ontmoet. Fascinerend en ontzettend mooi in beeld gebracht.

(Tekst loopt door onder video)

Wat vond je er zo goed aan?

Wat ik heel bijzonder vond, is dat die man geen woede voelde, geen haat. Hij wilde alleen begrijpen waarom, zodat hij die mensen kan vergeven. In het begin hebben de moordenaars niet door wie hij is en scheppen ze op over hoe ze al die mensen hebben gemarteld en vermoord. Als hij vervolgens vertelt dat zijn broer er daar één van was, verandert het hele gesprek en gaan ze zich een beetje halfslachtig verontschuldigen. Zo schrijnend.

Na afloop zei de maker, 'This is what would have happened if the nazi's would have won the war'. Ik was daar met mijn vader (regisseur Frans Weisz red.), we zijn joods. Hij heeft de oorlog nog als kind meegemaakt, zijn vader verloren. Die gedachte, hoe anders het had kunnen aflopen, die komt wel bij je op. Je gaat je er toch mee identificeren. Ik vind het knap als een documentaire dat met je doet, als iemand iets maakt dat universeel is.

Wist je dat het zo'n zwaar thema was?

Ik had er vooraf wel een klein stukje over gelezen. Ik wist in ieder geval dat het geen vrolijke film zou zijn. Toch werd het nooit onprettig.

Waar kwam dat door?

De film is heel goed gestileerd. De andere documentaire die ik heb gezien, Nathan - Free as a bird, was in dat opzicht het andere uiterste. Dat verhaal gaat over een Vlaamse transgender waarvan de operaties om van geslacht te veranderen steeds mislukken. Uiteindelijk besluit hij euthanasie te plegen. De maker volgt hem vanaf het moment dat hij zijn identiteitskaart als man krijgt tot, nou ja, het eind.

(Tekst loopt door onder video)

Ook een zwaar onderwerp.

Ja, maar daar waar ik bij The look of silence naar buiten liep met een totaal begeistert gevoel, de zin om ook iets bijzonder te maken, had ik dat hier helemaal niet. Het voelt bijna onaardig om te zeggen dat je naar zo'n verhaal kijkt en weinig voelt, maar zo was het wel. Het is alleen de registratie van iemand die een miserabel leven leidt, meer niet. Geen enkele stilering. Waarom moet ik daar naar kijken?

Het was te sober?

Ja. Qua muziek en montage was er niets origineels. Het was ook humorloos. Zelfs in die andere film zaten een aantal momenten waar ik echt heb gelachen. La vita e bella is mijn lievelingsfilm. Het thema is super zwaar, maar het wordt heel licht verteld. Als het alleen maar ellende, ellende, ellende is, raak je afgestompt. Ik heb behoefte aan iets van hoop.

Een documentaire mag van jou een gestileerde versie van de werkelijkheid zijn?

Mijn mening over documentaires is in die zin erg veranderd. Vroeger had ik altijd het beeld dat fictie er voor entertainment is en documentaires voor de informatie. Maar die kinderlijke gedachte ben ik wel kwijt. Ik maak niet meer zo'n onderscheid tussen fictie en non-fictie, want zelfs wat je leest in de krant is subjectief. We denken dat als we naar het journaal kijken, dat dat dan de waarheid is. Maar dat is bullshit.

Wat heeft je kijk daarop veranderd?

Onder andere dat boek van Joris Luyendijk, Het zijn net mensen. Daardoor ben ik me bewust geworden van de manier waarop de media hun eigen werkelijkheid creëren. Maar ook door mijn deelname aan Expeditie Robinson vorig jaar. Alles wat ik daar heb gezegd, heb ik ook echt gezegd. Maar wat mensen thuis zien, is de interpretatie van de makers. De montage is allesbepalend. Dus ik vind het niet erg als in documentaires een beetje wordt gesjoemeld. Liever een goed gemanipuleerde film, dan zo'n droge, waarheidsgetrouwe registratie.

Ga je af op de tips van anderen tijdens zo'n festival?

Een goede vriendin van me, Anna van 't Hek, is documentairemaakster. Door haar laat ik me eigenlijk altijd adviseren. Aan recensies hecht ik steeds minder waarde. Er zijn tegenwoordig zoveel meningen overal.

Wat vond je vader er eigenlijk van?

Hij vond de film fantastisch. Wat dat betreft is hij de laatste jaren wel omgeslagen, want hij zette zich vroeger echt af tegen documentaires. Mijn vader is een groot liefhebber van fictie. Met zijn eigen films wil hij het leven juist mooier maken, mensen raken. Zijn films eindigen ook altijd hoopvol. Maar op dat verzet tegen documentaires is hij heel erg teruggekomen. Hij heeft er twee jaar geleden zelfs een gemaakt, Leven? Of Theater? Toen ontdekte hij dat documentaires eigenlijk net zo subjectief zijn als een gewone speelfilm.

Wat raad je bezoekers aan die tussen films door tijd over hebben?

Tegenover Pathé Tuschinski zit Yogen Früz, daar verkopen ze hele goede frozen yoghurts. Het Rembrandtplein is verder vrij wanstaltig, dus daar moet je niet te veel in de buurt komen. Je kunt beter naar de Reguliersdwarsstraat lopen en dan naar Lion Noir of Ludwig. Daar is het altijd wel gezellig.

Nog een laatste tip?

Ga naar IDFA. Ik zei niet voor niets dat ik een trotse toeschouwer ben. IDFA is misschien wel het beste filmfestival dat we hier hebben. Met een internationale allure, maar tegelijkertijd ook een soort cozyness. Zo'n moment dat je weer eens met je vader naar de bioscoop gaat. Er is bijna niets leuker dan dat.

Meer over