op het tweede gezicht

Als Elizabeth Holmes niet was bejubeld als ‘de Steve Jobs van de geneeskunde’ was de rechtszaak tegen haar geen wereldnieuws geworden

Olaf Tempelman legt bekende buitenlanders op de sofa. Deze week: Elizabeth Holmes was niet ‘de Steve Jobs van de geneeskunde’ voor wie ze zich uitgaf, maar schrijft tóch geschiedenis.

null Beeld Javier Muñoz
Beeld Javier Muñoz

Mislukkingen komen er in de geschiedschrijving bekaaid vanaf. U kent Leonardo da Vinci, veel mensen die poogden een Da Vinci te worden zijn al eeuwen vergeten. Wat Da Vinci was medio 1500 was Steve Jobs medio 2000, kun je betogen. Onze tijd grossiert in wannabe-Steve Jobs die obscuur blijven, behalve één: Elizabeth Holmes. Haar lukte het bijna net zo bekend te worden als haar idool.

Om met een echec geschiedenis te schrijven, moet het grandioos zijn. Dat wordt een echec alleen als het brein erachter het éérst weet te verkopen als succes. Als Sovjetbioloog Trofim Lysenko (1898-1976) voor adembenemende hoeveelheden nepwetenschap niet zo veel prijzen en medailles had gekregen, was hij lang vergeten. Als Elizabeth Holmes (1984) niet jarenlang door de crème de la crème van Silicon Valley plus Republikeinse en Democratische partijcoryfeeën was bejubeld als ‘de Steve Jobs van de geneeskunde’, was de rechtszaak tegen haar nu geen wereldnieuws.

Je kunt beweren dat Holmes de VS vrijwel dezelfde dienst bewees als Lysenko de USSR. Beiden legden – met een feilloos gevoel voor modes, talent voor presentatie en intuïtie voor wat machtige mensen graag horen – de zwakste plekken bloot van het systeem waarin ze opereerden. Holmes mag op medisch vlak onwetend zijn geweest – ze wist wél dat presentatie en voorkomen in onze tijd bijna allesbepalend zijn en een gloedvolle Ted-talk je ster sneller doet rijzen dan jaren studie. Ze wist óók dat utopische vergezichten in Californië geliefd zijn, en dat mensen die roepen dat iets wat niet kan binnenkort wél kan, bijna nergens een warmer onthaal krijgen.

Elizabeth Holmes was een 19-jarige student geneeskunde in de ban van Steve Jobs toen ze bedacht dat een bloedtestmachine kostbare uren bloedonderzoek door laboranten overbodig kon maken. Haar docenten zeiden dat zoiets niet kon, artsen noemden het krankjorum, Holmes repliceerde dat de jonge Steve Jobs hetzelfde te horen kreeg. Die jonge Jobs haalde ze er nog vaak bij toen ze, net als hij gekleed in zwarte coltrui, haar idee aan avontuurlijke miljardairs wist te slijten. Beroemde oud-politici als Henry Kissinger en George Shultz verbonden hun namen aan de bloedtestmachine. De trein van de utopie ging rijden. Op haar 22ste was Holmes de jongste ceo van Silicon Valley.

In de kamer van de ceo was het leven leuker dan in het laboratorium van het medische techbedrijf. Bij biochemici, technici en laboranten werd de paniek steeds groter, want de bloedtestmachine bleef ondanks smakken geld fout op fout stapelen. Testen die klopten waren door mensen uitgevoerd, maar werden als machinetesten verkocht.

Overwerkte laboranten probeerden het bedrog naar buiten te brengen. Helaas voor hen was Holmes’ ster zo snel gerezen dat ze nu miljarden waard was. Sovjetbioloog Lysenko belde Stalin als hij ontmaskerd dreigde te worden, Holmes stuurde de duurste advocatenfirma’s op haar ontmaskeraars af – de combinatie van eerzucht en zelfoverschatting is een linke. Juridische terreur leidde tot de zelfmoord van een biochemicus. Als journalist John Carreyrou zich óók door een leger advocaten had laten intimideren, had de zaak Verenigde Staten versus Elizabeth A. Holmes langer op zich laten wachten.

Die zaak is pas net begonnen, maar de heldere lijn van de verdediging is dat een mislukking geen misdaad is. De jury moet nu bepalen of dit ook geldt voor een grandioze mislukking.

Meer over