Als een bulldozer zo meedogenloos

Hij heeft één opdracht: Brazilië aan de titel helpen. Op weg naar dat doel eist Scolari totale toewijding. Zo was hij ook als speler. Waardeloze technicus, honderd procent wilskracht.

De bekende Braziliaanse voetbaljournalist Juca Kfouri omschreef bondscoach Luiz Felipe Scolari ooit als de oom die op een verjaardagsfeest met twee borreltjes te veel op, schuine grappen begint te tappen tegen zijn neefjes en nichtjes. Het probleem, voor Scolari: zijn komische repertoire wordt zo slecht begrepen.

Ooit zei hij dat hij een speler meteen uit zijn selectie zou verwijderen als bleek dat die op mannen viel. Geintje, haastte Scolari zich te zeggen: 'Ik heb genoeg vrienden met een andere seksuele voorkeur dan de mijne.' Maar het kwaad was al geschied, net als bij zijn aanprijzing van Augusto Pinochet.

De voormalige dictator liet na zijn staatsgreep zeker drieduizend Chilenen uitroeien en weigerde tot zijn dood spijt te betuigen voor zijn daden. Toch had Pinochet 'ook een hoop goede dingen gedaan', merkte Scolari tijdens een radio-interview op. Toen hem de kans werd geboden om zijn woorden terug te nemen, weigerde hij. In plaats daarvan zei hij: 'Er moest wat gebeuren toen Chili begon te groeien. Hij deed tenminste iets.'

'Als je dacht dat Mourinho gek was, wacht maar tot je Big Phil hebt ontmoet', kopte The Independent in 2008, kort voordat Scolari een contract als trainer bij Chelsea zou tekenen. In het artikel van de Britse krant passeert het hele oeuvre van de straatvechter de revue: van de uithaal waarmee hij als bondscoach van Portugal het hoofd van de Serviër Dragutinovic schampte, tot de achtste finale tegen Nederland bij het WK van 2006 - die van die zestien gele en vier rode kaarten.

Hij is als de generaal die, volgens Kfouri, boven alles orde in zijn troepen eist. In de oorlog zelf is op zijn beurt alles geoorloofd, zolang dat het overkoepelende doel dient: winnen. De spelers van Palmeiras kregen ooit eens de volle laag van Scolari, omdat ze volgens hem niet wisten hoe ze klappen en trappen moesten uitdelen. In de volgende wedstrijd eiste hij dat er bij de tegenstander op zijn minst een paar oren afgebeten zouden worden.

Scheidsrechters, tegenstanders, bestuurders, sponsors en journalisten: ze hebben het allemaal al eens bij Scolari moeten ontgelden. 'Felipão' kan nietsontziend zijn, zeker ook in zijn doen en laten langs de zijlijn. Hij barstte dit WK bijna uit elkaar van frustratie tijdens de openingswedstrijd tegen Kroatië, waarin Marcelo het eerste doelpunt ook nog eens langs zijn eigen keeper schoot. Op de trainingen in Granja Comary is hij een beetje als Louis van Gaal: vaak kritisch, met soms een aardig woord als een speler iets goeds heeft gedaan.

Voor wijlen Rinus Michels was 'topvoetbal zoiets als oorlog'. Luiz Felipe Scolari, 65 inmiddels, ziet elke wedstrijd daadwerkelijk als een veldslag. Het is niet het nerveuze, ideeloze schop-maar-naar-voren-voetbal van zijn ploeg dat hem dit WK stoort. Zou Brazilië mooi voetballen, dan was dat vooral een bonus, zei hij vooraf al. Scolari wil in de eerste plaats winnen. Hoe dat gebeurt, maakt hem niet uit.

Brazilië was 'niet agressief genoeg' geweest in de achtste finale en daardoor tegen Chili in de problemen gekomen, foeterde hij na afloop. Die houding valt voor hem onmogelijk te rijmen met hoe hij zichzelf als speler gedroeg. De spijkerharde verdediger kon meedogenloos zijn, misschien juist dankzij zijn technische beperkingen. Balvaardigheid had zijn vader Benjamim, een verdienstelijker voetballer, hem niet via de genen meegeven.

'Kijk, daar komt de vrachtwagen aan', riepen ook zijn medespelers bij de clubs in het zuiden van Brazilië waar hij met voetballen begon. Scolari werd er geboren als de zoon van een familie met wortels in het Italiaanse Verona. Zelfredzaamheid was een groot goed. Zijn grootouders teelden groenten en fruit op hun boerderij, zijn oom bestierde een tankstation en zijn vader baatte een snookercentrum uit in Passo Fundo. Scolari is een gaucho, een cowboy, zoals de inwoners van de staat Rio Grande do Sul worden genoemd.

Perna-de-pau, werd al snel zijn bijnaam. Maar datzelfde 'houten been' ging geen duel uit de weg. Bij zijn trainers dwong hij respect af, omdat hij hun opdrachten tot in de perfectie uitvoerde en zich op het veld als hun verlengstuk manifesteerde. 'Als voetballer was hij waardeloos, maar hij maakte alles goed met zijn wilskracht', herinnert een vroegere klasgenoot zich in Scolari's biografie A Alma do Penta (De Ziel van de Vijfde, uitgegeven nadat hij Brazilië in 2002 naar wereldtitel vijf had geleid).

Scolari is gebiologeerd door leiderschap. 'Slechte teams bestaan niet. Er zijn alleen slechte leiders', zei hij in de aanloop naar dit WK. Bij aankomst in trainingscentrum Granja Comary troffen de Brazilianen op hun nachtkastje een exemplaar aan van The Servant, geschreven door de Amerikaan James C. Hunter.

Volgens diens filosofie wordt leiderschap niet verkregen door het uitoefenen van macht, maar door overtuigingskracht. Het lijkt erop dat Scolari de stof in de praktijk probeert te brengen. Hij is, zeggen Braziliaanse journalisten, milder dan twaalf jaar geleden.

Bij zijn vorige missie, met de wereldbeker als inzet, bediende hij zich nog van De kunst van het oorlogvoeren, geschreven door de Chinese generaal Sun Tzu. Een van de bekendste uitspraken in dat boek: 'De goede krijger stelt zichzelf eerst buiten het bereik van verlies en wacht dan op een kans om de vijand te verslaan.'

Verliezen heeft Scolari dit WK met Brazilië nog niet gedaan, al treft hij morgen in de kwartfinale tegen Colombia de zwaarste tegenstander tot nu toe. Hij heeft voorlopig het gelijk aan zijn zijde en de jonge spelersgroep prijst hem omstandig. Vanuit de 'Scolari-familie' klinkt geen wanklank, ook omdat de band tussen de bepalende Neymar en de coach zichtbaar hecht is.

Anders dan in 2002 hoefde Scolari zich ook niet te verdedigen voor de spelers die hij opriep, terwijl het dorre spel van zijn ploeg soms smeekt om een vleugje Kaká, Robinho of Ronaldinho. Hij maakte als een van de eerste bondscoaches zijn groep van 23 bekend. Een smeekbede zoals die er twaalf jaar geleden van Romario was, diende hij deze keer niet te weerstaan.

In het kamp heerst rust, regelmaat en discipline. Precies die toewijding verlangt Scolari van een ploeg die alleen met een zesde wereldtitel het volk zal kunnen overtuigen. 'Laten we 32 dagen van ons leven geven voor deze ploeg en er 1.430 dagen vrede voor terugkrijgen', drukte hij ze vooraf op het hart. Het had een quote van een Chinese generaal kunnen zijn. En tegelijk die van een dronken oom op een verjaardagsfeest.

undefined

Meer over