Bellen metCorrespondent Remco Andersen

‘Als Duitsland deze plannen doorzet en ten uitvoer brengt, wordt het land een Europese koploper in de energietransitie’

De Duitse ‘verkeerslichtcoalitie’ van de sociaal-democratische SPD, de liberale FDP en de Groenen presenteert vanmiddag haar regeerakkoord. Hoe doen de Duitsers dat zo snel, en wat weten we over de inhoud? We bellen met onze correspondent Remco Andersen.

Daniël van Kessel
Protest van Greenpeace in Berlijn. Het Duitse klimaatbeleid omvat waarschijnlijk een nieuw ‘superministerie’, met als mogelijke naam ‘Klimaat en Energie’, Beeld AFP
Protest van Greenpeace in Berlijn. Het Duitse klimaatbeleid omvat waarschijnlijk een nieuw ‘superministerie’, met als mogelijke naam ‘Klimaat en Energie’,Beeld AFP

Dag Remco, wat kun jij ons al vertellen over het regeerakkoord?

‘We weten dat de leiders van de drie onderhandelende partijen om 15.00 uur een persconferentie geven en daar het regeerakkoord presenteren. Er is al redelijk wat gelekt. Bild, de grootste tabloid van Duitsland, heeft er een sport van gemaakt zoveel mogelijk ministerposten te onthullen. De hele ochtend druppelen die al binnen. Groene-lijsttrekker Annalena Baerbock zou minister van Buitenlandse Zaken worden, opvallend voor een relatief onervaren politicus.

‘Volgens Bild en andere media zou er een nieuw ministerie van Woningbouw komen, want Duitsland kampt met woningnood. Op de Berlijnse woningmarkt spelen zich Amsterdamse taferelen af als het gaat om het vinden van een betaalbare woning.

‘Ook zou er een nieuw ‘superministerie’ van Klimaat en Economie komen. Dat vind ik interessant. Nu zijn dat nog aparte ministeries. Blijkbaar onderkennen de coalitiepartijen dat je die zaken samen moet organiseren. Dat ministerie gaat waarschijnlijk naar de Groenen, een grote wens van die partij.’

Het is vandaag 59 dagen na de verkiezingen. Is na twee maanden een regeerakkoord presenteren in Duitsland normaal?

‘Dat is snel. De vorige keer duurde het langer: vierenhalve maand. Toenmalig verkiezingswinnaar CDU onderzocht ook eerst een coalitie met Groenen en FDP, maar uiteindelijk kwam er toch weer een regering van CDU en SPD.

‘Wat scheelt is dat er maar zeven partijen in de Bondsdag zitten, door de kiesdrempel van 5 procent. Je hebt daardoor gewoon minder opties voor een meerderheid, zeker omdat de andere partijen de extreemrechtse AfD uitsluiten en Die Linke tot nu toe nooit heeft meegeregeerd.

‘De verkenning heet hier de ‘Sondierungsphase’, van ‘sonde’. Oftewel: de partijen tasten af wat mogelijk is. Die fase duurde maar drie weken en de partijen waren enthousiast over de samenwerking. Het streven was toen om voor Kerst een regeerakkoord te hebben.’

Dat lijkt te lukken. Schrijven ze in Duitsland niet zulke gedetailleerde regeerakkoorden?

‘Bij de Sondierungsphase is het makkelijk om elkaar wat te geven: de Groenen willen bijvoorbeeld tientallen miljarden investeren in de energietransitie, de sociaal-democratische SPD wil het minimumloon met 20 procent verhogen en de FDP wil geen belastingverhoging.

‘Het is wat anders om dat vervolgens in een coalitieakkoord te gieten. Dan moet je uitonderhandelen hoeveel euro er naar elk plan gaat. Het lijkt erop dat het gelukt is een balans te vinden tussen alle belangen. De partijen staan hier niet zo op hun symbolische strepen: de Groenen wilden graag een snelheidsbeperking van 130 kilometer per uur op de Autobahn, maar dat wilde de FDP niet. Dan laten ze dat gaan voor wat anders.

‘Overigens worden ook in Duitsland de coalitieakkoorden almaar dikker en gedetailleerder. Volgens het Duitse weekblad Die Zeit is de tekst tegenwoordig ongeveer dertig keer zo lang als bij het eerste coalitieakkoord, in 1961.’

Na de overstromingen van deze zomer leek de focus van de verkiezingen ineens verschoven naar het klimaat. Zien we dat vandaag terug?

‘Het CDU wordt vaak verweten dat het onder Merkel het klimaatbeleid heeft laten verslappen. Ze beloofden veel, maar in realiteit kwam er weinig van terecht. Dat heeft het CDU veel stemmen gekost.

‘Je moet politici afrekenen op wat ze doen, niet op wat ze beloven. Maar als de plannen uit de Sondierungsphase doorgezet worden, is dat vergaand. En als ze die plannen de komende jaren ook daadwerkelijk ten uitvoer brengen, wordt Duitsland een Europese koploper in de energietransitie.

‘Ruim een kwart van de Duitse energieopwekking gebeurt nog met kolen. Ik bezocht laatst een bruinkoolmijn die nog altijd dorpen opslokt. Na de Sondierung zeiden de partijen dat ze ‘idealiter’ van kolen af wilden in 2030, in plaats van 2038. Bij de presentatie van het coalitieakkoord moet duidelijk worden of dat een keiharde belofte is geworden, en hoe die dan concreet vorm krijgt.’

Meer over