ColumnKeulemans in quarantaine

Als die vaccins zo goed werken, waarom zitten we dan toch weer in lockdown?

.maarten keulemans quarantaine Beeld .
.maarten keulemans quarantaineBeeld .
Maarten Keulemans

‘Wellicht heb je dit al honderd keer uitgelegd’, schrijft een eind-twintiger uit het oosten van het land mij. ‘Maar hoe kan het nou dat we met een vaccinatiegraad van 85 procent alsnog in een vergelijkbare situatie zitten als voordat er een vaccin was? Dat er voornamelijk ongevaccineerden op de ic liggen, geeft wel aan dat het vaccin helpt. Maar toch ook weer niet, zou je denken.’

Hij is de enige niet. Alle persconferenties, talkshows en krantenstukken ten spijt: ik krijg deze vraag haast dagelijks. Pas nog, een collega: ‘Waarom lagen vorig jaar alle ziekenhuizen vol toen nog nul procent was gevaccineerd, en liggen ze nu weer vol terwijl 85 procent is gevaccineerd?’

Ik denk het te weten, maar laat ik niet de fout maken door me in mijn eigen gelijk te wentelen. Dus bel ik met Aura Timen, secretaris van het OMT, bijzonder hoogleraar pandemiebestrijding en een van de meest nuchtere coronawetenschappers die ik in de afgelopen jaren heb leren kennen.

Die noemt meteen het woord dat ik zelf ook in gedachten had. De deltavariant. ‘Dat was echt de gamechanger’, zegt Timen.

Je zou het haast vergeten, maar toen we in maart 2020 in lockdown gingen, was dat vanwege een virus dat nu niet meer rondgaat. Pfff, alles dicht, wat een schrik. Terwijl het achteraf nog een vrij rustig virus was, naar coronamaatstaven dan.

Veel besmettelijker was de ‘Britse variant’ (alfavariant, zeggen we tegenwoordig), die eind 2020 opdook. Was er ineens een avondklok nodig om te voorkomen dat de epidemie weer op hol sloeg en de zorg overkookte. Want zo simpel werkt het: een besmettelijker virus, betekent snellere verspreiding, betekent steiler oplopende grafiekjes, betekent dat in hoger tempo ernstig zieken worden afgevuurd op de zorg. ‘Kleine percentages gaan dan zwaarder tellen’, zegt Timen.

En toen kwam afgelopen zomer de deltavariant, uit India. Liefst twee keer zo besmettelijk als het oorspronkelijke virus! Normaal hadden we, bij wijze van spreken, onszelf thuis onder de keukentafel moeten verschansen om het R-getal niet door het dak te laten gaan. Nu volstaat ‘slechts’ een deeltijdlockdown. Niet ondanks, maar doordát er veel mensen zijn gevaccineerd.

Die vaccins: moeten we het ook over hebben. Die beschermen uitstekend, veel beter dan, zeg, de griepprik, en dan vooral tegen ziekenhuisopnames. Maar: waterdicht is de bescherming niet. Na verloop van tijd kan ruwweg de helft van de gevaccineerden toch weer licht geïnfecteerd raken, waarna ongeveer de helft van hen het virus weer kan doorgeven. Met de oude variant was dat misschien geen punt geweest. Maar met die opgevoerde deltavariant, blijft het virus rondgaan.

Zoiets speelt ook bij de bescherming tegen ziekenhuisopnames. Een volledig gevaccineerde 70-plusser is na een maand of zes voor 84 procent beschermd tegen ziekenhuisopname. In feite een prachtige score, maar niet als de snellere deltavariant rondjakkert: die jaagt in hoog tempo die 16 procent kwetsbaren het ziekenhuis in.

Onze perikelen zijn dus niet een teken dat de vaccins niet zouden werken of zoiets. Het zit andersom: het virus heeft zich ontwikkeld, en zonder vaccins was de ellende veel groter geweest.

Dat wordt de komende jaren nog spannend, als iederéén is gevaccineerd of natuurlijke bescherming heeft opgebouwd. Het virus is immers alweer in een hogere versnelling geschakeld, met de nóg besmettelijkere omikronvariant. Zitten we straks weer in de problemen?

Geruststellen kan Timen me niet. Niemand die dit echt weet, erkent ze. Maar haar gok zou zijn dat er ook komende jaren boosterprikken nodig zijn, en misschien wat lichte maatregelen, om het virus te vertragen en de golf te breken. ‘Ons past bescheidenheid’, zegt Timen. ‘Het virus heeft ons steeds weten te verrassen, en dat doet het nu weer.’

Ineens denk ik aan iets dat ik vaak heb zien staan in de paperassen en presentaties van het Outbreak Management Team (OMT). Een disclaimer, je leest er gemakkelijk overheen: onze prognoses gelden ‘onder de aanname dat het vaccin werkt tegen transmissie, dat het vaccin werkt tegen de varianten, en er geen nieuwe varianten komen’.

Mooi is dat. Terwijl minister Hugo de Jonge galmende dingen zei als: ‘Vaccinatie is de weg die ons uiteindelijk uit deze crisis moet leiden’, stonden onze huidige problemen al die tijd in de kleine lettertjes van de OMT-brieven geschreven.

Meer over