ANALYSERepublikeinse meerderheid in de Senaat

Als Biden wint, kan een vijandige Senaat het hem nog knap lastig maken

Raphael Warnock, de Democratische kandidaat voor een Senaatszetel voor de staat Georgia, spreekt op verkiezingsdag zijn aanhangers toe. De strijd om deze zetel krijgt in januari een tweede ronde.Beeld Erik S. Lesser / EPA

Zelfs als Joe Biden wordt uitgeroepen tot de 46ste president van de Verenigde Staten, kan het voor hem heel lastig worden om zijn politieke agenda uit te voeren. De strijd is nog niet beslecht, maar de kans is reëel dat de Senaat in Republikeinse handen blijft. 

In dat geval is het ook zeer waarschijnlijk dat Mitch McConnell, die net in Kentucky voor zijn zevende termijn is herkozen, opnieuw de Senaatsvoorzitter wordt. En dan ziet het er somber uit voor Biden.

Mitch McConnell is de man die in 2015 de leiding kreeg over de toen kersverse Republikeinse meerderheid in de Senaat. Vanaf dat moment werd het expliciet beleid om zoveel mogelijk wetsvoorstellen van de Democraten en van president Barack Obama te torpederen. De ‘Meester van de Blokkade’ wordt hij wel genoemd. Zelf koestert hij de geuzennaam ‘the Grim Reaper’ (de man met de zeis), een bijnaam die refereert aan zijn ijzeren greep op de Senaat en het vermogen om elk initiatief om zeep te helpen.

Door toedoen van de Republikeinse Senaatsmeerderheid en Mitch McConnell bleven onder Obama tientallen vacatures voor federale rechters onvervuld (reden waarom Donald Trump er later zoveel kon benoemen), werd de benoeming van een rechter in het Hooggerechtshof tegengehouden, en belandden de laatste jaren honderden wetsvoorstellen van het (door de Democraten gedomineerde) Huis van Afgevaardigden in de prullenbak. In zijn laatste twee jaar werd Barack Obama een president die regeerde per decreet – echte wetsvoorstellen kreeg hij niet of nauwelijks door de Senaat goedgekeurd.

Vleugellam

Een president die geen Senaatsmeerderheid aan zijn kant heeft, is in het huidige gepolariseerde politieke landschap vleugellam. Hoewel voor de verkiezingen nog gedacht werd dat de Democraten de meerderheid gingen heroveren (de politiek analisten van nieuwswebsite FiveThirtyEight schatten die mogelijkheid aanvankelijk op 73 procent), zijn de kansen daarop geslonken – al lijkt er nog een uitweg.

In Georgia zijn namelijk twee Senaatsverkiezingen gehouden waar meer dan twee kandidaten aan meedoen. Voor de winnaar is het niet genoeg om de meeste stemmen te halen, de winnaar heeft meer dan vijftig procent van de stemmen nodig (Georgia houdt er andere regels dan andere staten op na). Wordt die vijftig procent niet door een van de kandidaten gehaald, dan komt er een herverkiezing tussen de twee koplopers.

Voor een omkering van de machtspositie in de Senaat hebben de Democraten onder president Biden vijftig van de honderd Senaatszetels nodig – evenveel als de Republikeinen. Bij het staken van de stemmen geeft de extra stem van de vicepresident (in dit geval Kamala Harris) namelijk de doorslag. De Democraten hebben tijdens deze verkiezingen nu 48 zetels veiliggesteld, ze komen dus twee zetels tekort voor een meerderheid.

Tweede ronde

In Georgia is een van de twee verkiezingen al uitgelopen op een ‘run off’: daar gaan in januari de Democraat Raphael Warnock en de Republikein Kelly Loeffler een tweede verkiezingsronde in om voor de Senaatszetel te strijden.

In de tweede verkiezing van Georgia (tussen drie kandidaten) blijft de zittende Republikeinse senator David Perdue vermoedelijk op minder dan de helft van de stemmen hangen. Met 98 procent van de stemmen geteld, staat hij op 49,8 procent. Blijft dat zo, dan loopt het ook daar uit op een herverkiezing tussen de Republikein Perdue en de Democratische uitdager Jon Ossoff.

In dat geval valt in Georgia een verkiezingsstrijd te verwachten van presidentiële proporties – met enorm veel media-aandacht, en met miljoenen campagnegeld van beide partijen. Georgia mag dan het antwoord geven: kan Biden zijn ambitieuze plannen doorvoeren of niet?

Om het land te veranderen, zoals Biden van plan is, zijn nieuwe wetten nodig. Wetten die zowel door een meerderheid van het Huis van Afgevaardigden als door de Senaat moeten worden goedgekeurd. Met een Republikeinse meerderheid in de Senaat tegenover zich kan Biden de drie pijlers van zijn beleid – een nieuw belastingplan, een nieuw klimaatplan en een hervorming van de gezondheidszorg, door uitbreiding van Obamacare – zo goed als zeker op zijn buik schrijven als de Republikeinse senatoren de gelederen net zo blijven sluiten als ze tot nu toe onder McConnell hebben gedaan.

Regeren per decreet

Biden zal dan, net als Obama in zijn laatste twee regeringsjaren, zijn toevlucht moeten nemen tot decreten – de executive orders waarbij een president met één enkele handtekening praktisch uit te voeren beleid kan maken en het Congres kan omzeilen. Die decreten zijn echter een soort noodverbanden, ze kunnen door een volgende president ook weer met een enkele handtekening van tafel worden geveegd (vandaar dat de erfenis van Obama in recordtempo door Trump kon worden afgebroken). En decreten mogen niet in strijd zijn met bestaande wetgeving; ze bieden geen oplossing voor Bidens wens de belastingen, het klimaatbeleid en de zorg drastisch te herzien.

Voor een werkend presidentschap heb je vrienden in de Senaat nodig, vijftig vrienden. Of een in gepolariseerde tijden bijna onmenselijke overtuigingskracht – bij elk nieuw wetsvoorstel opnieuw. 

Lees ook:

Bij de verkiezingen werd duidelijk dat bijna de helft van de Amerikaanse stemmers Trump, na alles wat er is gebeurd, nog steeds de beste kandidaat vindt om het land te leiden. Iedereen die dacht dat 2016 een vergissing was, is uit die illusie verlost: Trump, of in elk geval het trumpisme, is here to stay.

‘We stappen naar het Hooggerechtshof. We willen dat al het stemmen stopt’. Wat Trump kan doen om de verkiezingsuitslag naar zijn hand te zetten.

De uitslag van de Amerikaanse verkiezingen wordt tergend langzaam bekend, en dan is het op zijn minst verwarrend als niet iedereen met dezelfde cijfers komt. 

Mocht Donald Trump het presidentschap verliezen aan Joe Biden, dan staan hem een aantal rechtszaken te wachten die hem al jaren achtervolgen. Een van de redenen waarom hem er alles aan gelegen is te winnen.

Lees de laatste ontwikkelingen hier in ons liveblog.

Meer over