ALLES ZELF BETALEN: DE OPLOSSING VOOR ALLES

PHILIPS-topman Cor Boonstra hield ter gelegenheid van de opening van het academisch jaar in Eindhoven een college over competitieve discontinuïteit, waarmee wordt bedoeld dat de concurrentieverhoudingen zo snel veranderen dat er nauwelijks nog te plannen is....

Ook overheden hebben last van het hoge tempo van veranderingen. Het wordt steeds moeilijker om te voorspellen welke veranderingen het gevolg zullen zijn van technologische vernieuwingen. Iedereen weet dat het Internet de wereld op zijn kop zal zetten. Maar niemand weet hoe. Sommige mensen voorspellen dat de behoefte aan reizen er door zal afnemen, anderen denken dat het tegenovergestelde zal gebeuren. Maar er zullen ook veranderingen optreden die door niemand voorspeld hadden kunnen worden.

Het mooiste voorbeeld van zo'n onbedoeld en onvoorspelbaar gevolg van de introductie van iets nieuws vind ik de oprichting van de Mobiele Eenheid als gevolg van het verplicht stellen van de bromfietshelm. In de jaren zeventig ontdekten krakers dat zij bij de ontruiming van panden door de politie door de helm goed werden beschermd tegen de wapenstok en tegen herkenning. Met als gevolg dat de politie steeds vaker bakzeil moest halen. Waarna de ME werd opgericht.

Sommige veranderingen lijken lang van te voren te voorspellen. We weten bijvoorbeeld vrij nauwkeurig hoeveel bejaarden er over veertig jaar zullen zijn. Maar niemand weet welke veranderingen er in de samenleving zullen optreden als gevolg van het feit dat dan één op de vier Nederlanders bejaard zal zijn. Komt er een eind aan de tempoversnelling in onze cultuur? Zullen de files afnemen of hebben we die dan de hele dag? Zal de reclame nog steeds zo dominerend worden afgestemd op jongeren of zijn het de ouderen die het reclamebeeld gaan bepalen? Wat zal het effect van de vergrijzing zijn op de politiek? Als 25 procent van de bevolking ouder is dan 65 dan kiezen bejaarden 50 van de 150 Kamerleden. Waarschijnlijk meer omdat de opkomst onder ouderen het hoogst is. Wat zullen de gevolgen zijn voor de prioriteitsstelling?

Deze en andere vragen kwamen bij me op toen ik de samenvatting las van het rapport van de Commissie Sociaal-Economische Deskundigen van de Sociaal Economische Raad over Gezondheidszorg in het licht van toekomstige vergrijzing. In dat rapport worden dit soort vragen niet gesteld. Wel wordt met een verbijsterende economenlogica vastgesteld dat de vergrijzing voor de betaalbaarheid van de gezondheidszorg geen probleem hoeft te zijn.

Proef het volgende citaat uit een artikel over het rapport in het SER-bulletin: 'De kosten voor de gezondheidszorg zullen sterk stijgen. Maar dat hoeft niet erg te zijn. Uit opiniepeilingen blijkt immers steevast dat mensen aan een goede gezondheid een zeer hoge prioriteit geven. Voor een goede gezondheidszorg moeten ze ook bereid zijn te betalen'. Dat zegt prof.dr. L.F. van Muiswinkel, voorzitter van de commissie. Het is onbegrijpelijk dat opeenvolgende regeringen deze simpele redenering niet hebben losgelaten op andere grote problemen in onze samenleving. Want uit opiniepeilingen blijkt ook steevast dat mensen een hoge prioriteit geven aan onderwijs, natuur en milieu, openbaar vervoer, goed wonen, veiligheid, sociale rechtvaardigheid, etc. Die problemen kunnen opgelost worden door de mensen daar meer voor te laten betalen.

Aan de volgende maatregelen kan volgens de commissie worden gedacht: volledige fiscalisering van de AWBZ en AOW, waardoor ouderen veel meer belasting gaan betalen, hogere eigen bijdragen voor ouderen in de AWBZ, hogere ziekenfondspremies voor ouderen, hogere eigen bijdragen, meer keuzevrijheid in verstrekkingspakketten, meer marktwerking. Voorts moet aan de voorwaarde worden voldaan dat de economie flink blijft groeien, dat de overheid de staatsschuld terugbrengt en dat het percentage mensen dat werkt, vooral ook onder ouderen, flink toeneemt.

Het lijkt wel of de commissie van SER-deskundigen zich had voorgenomen om de enorme problemen die de vergrijzing zal veroorzaken tot hapklare brokken terug te brengen. In het rapport wordt bijvoorbeeld nauwelijks aandacht besteed aan het toekomstige grote gebrek aan personeel in de zorg. Schaarste aan personeel en meer marktwerking in de zorg betekent per definitie dat mensen met geld het personeel voor de mensen zonder geld zullen wegkapen. Dat zal enorme spanningen teweeg brengen. Het zou mij verbazen als die spanningen er niet toe zouden leiden dat in Europa op grote schaal personeel uit Azië of Afrika moet worden geïmporteerd. Want alle westerse landen hebben met het vergrijzingsprobleem te maken.

Het is nog niet zo lang geleden dat het CDA een enorme verkiezingsnederlaag leed mede vanwege het voornemen de AOW te bevriezen. Dat was een vingeroefening vergeleken met de maatregelen die door de commissie van deskundigen worden overwogen. Ik moet de politieke partij nog zien die daar zijn handen aan wil branden.

Meer over