Hoe zit het met?De Oeigoeren

Alles wat u moet weten over de Oeigoeren

Volgens schattingen van de Verenigde Naties is ruim een miljoen Oeigoeren door China opgesloten in zogenaamde ‘trainingscentra’. Toenmalig VS-president Trump riep die behandeling uit tot genocide, maar volgens China is er slechts sprake van de-radicaliseringsbeleid. Wat zijn de achtergronden van de Oeigoeren?

Oeigoerse kinderen buiten een moskee in Kashgar.  Beeld Getty Images
Oeigoerse kinderen buiten een moskee in Kashgar.Beeld Getty Images

Wie zijn de Oeigoeren?

Oeigoeren zijn een aan Turken verwant volk uit Centraal-Azië. Oeigoeren hebben een ander uiterlijk dan Han-Chinezen en een eigen cultuur en taal. Veel van de circa twaalf miljoen Oeigoeren in China zijn soennitische moslims, maar vooral onder de stedelijke bevolking zijn ook seculiere Oeigoeren.

Oeigoeren wonen vooral in het uiterste noordwesten van China, waar ze na verschillende migratiegolven van Han-Chinezen uit het Chinese binnenland inmiddels nog maar de helft van de bevolking uitmaken.

De Oeigoerse geschiedenis wordt gekenmerkt door hun geografische positie aan de periferie van verschillende Chinese keizerrijken. China stelt op basis van zijn eigen geschiedschrijving dat Xinjiang ‘altijd’ onderdeel is geweest van China, wie er dan ook aan de macht was.

Hebben Oeigoeren ooit een eigen staat gehad?

Nee, maar ze hebben het wel geprobeerd. De eerste Oost-Turkestaanse Republiek dateert uit 1933 en viel binnen een jaar door interne verdeeldheid en militaire campagnes van Chinese krijgsheren. De tweede Oost Turkestaanse republiek (1944-1949) hield het langer uit, door steun van de Sovjet-Unie, die uit was op bodemschatten in het gebied.

In 1949 werd het Oeigoerse thuisland ingelijfd bij de jonge Volksrepubliek China en omgedoopt tot Xinjiang, letterlijk ‘nieuwe grens’. Naast een wingewest voor olie, gas en andere bodemschatten is Xinjiang tegenwoordig ook van strategisch economisch belang, omdat de Chinese goederentreinen naar Europa dwars door het gebied lopen.

Waarom beschuldigen Oeigoeren China van genocide?

Sinds 2017 is ruim een miljoen Oeigoeren volgens schattingen van de Verenigde Naties opgesloten in zogenaamde ‘trainingscentra’. Beijing wil Oeigoeren daar ‘opleiden’ tot modelburgers, maar volgens Oeigoeren zijn het concentratiekampen waar de gruwelijkste mensenrechtenschendingen worden gepleegd.

Ook buiten de kampen staan Oeigoeren permanent onder toezicht: overal staan camera’s en het is verplicht software op mobieltjes te installeren die bijhoudt wat de gebruiker met zijn telefoon doet. Daarnaast zijn er aanhoudende berichten over gedwongen abortus en sterilisatie van Oeigoerse vrouwen, dwangarbeid in onder meer de katoenindustrie en het verdunnen van de Oeigoerse bevolking middels het aanmoedigen van gemengde huwelijken met Han-Chinezen.

Waarom zegt China dat er niets aan de hand is?

Volgens de Chinese regering zijn separatistische Oeigoeren erop uit China te beschadigen, samen met China’s buitenlandse vijanden, lees de Verenigde Staten. Bovendien vindt Beijing dat het slechts aan de-radicalisering doet van mensen die zonder dat de-radicaliseringsbeleid een willige prooi zijn van terroristen en religieuze extremisten. Dat doen westerse landen ook, zegt China.

Politieke heropvoeding is in China minder omstreden dan in het westen. Het is een beproefd middel dat ook regelmatig voor groepen ‘problematische’ Han-Chinezen is ingezet. De Chinese overheid gelooft bovendien dat economische ontwikkeling de Oeigoeren op den duur overtuigt van de zegeningen van het Chinees bestuur. Kortom, volgens China zijn de Oeigoeren in Xinjiang ‘de gelukkigste moslims ter wereld’.

Waarom komen de Oeigoeren in Xinjiang niet massaal in opstand ?

Omdat China elke poging daartoe de kop indrukt. Enerzijds met zware repressie zoals executies en lange gevangenisstraffen voor Oeigoeren die zich verzetten, anderzijds met voordeeltjes voor Oeigoeren die wel netjes meedoen in het door Han gedomineerde systeem. Dat tweesporenbeleid heeft echter nooit kalmte gebracht in Xinjiang.

De verhoudingen tussen Oeigoeren en Han zijn sinds de jaren negentig verhard na een serie van geweldsuitbarstingen. Eerst waren dat kleine, onhandig uitgevoerde opstandjes, maar zeker sinds 2008 zijn de aanslagen beter georganiseerd en dodelijker, ook buiten Xinjiang.

De Chinese overheid reageert furieus op suggesties dat het geweld onder Oeigoeren voortkomt uit frustratie over hun achtergestelde positie en het gebrek aan autonomie. Wat China betreft is een minderheid van de Oeigoeren in de ban van religieus extremisme, separatisme en terroristische groeperingen zoals Al-Qaida en Islamitische Staat.

Volgens Oeigoerse activisten vechten Oeigoeren slechts tegen de Chinese onderdrukking en zijn enkelingen daarbij geradicaliseerd. Ze zien zichzelf niet als separatisten, omdat ze zeggen dat ze nooit bij China hebben willen horen.

Wat vindt de rest van de wereld ervan?

Oeigoeren genoten niet de internationale bekendheid die bijvoorbeeld de Tibetanen wel hebben, maar nadat het bestaan van de heropvoedingskampen in 2017 bekend werd, krijgt de Oeigoerse kwestie meer aandacht, vooral in westerse landen. Daarbij loopt de VS voorop, zeker onder oud-president Trump, die de al moeizame relatie met China verder onder druk zette met sancties en een importban op katoen uit Xinjiang.

De Amerikaanse regering heeft de behandeling van de Oeigoeren tot genocide uitgeroepen: andere regeringen gaan niet zo ver, maar verschillende westerse parlementen, waaronder de Nederlandse Tweede Kamer, hebben dat predicaat wel overgenomen.

Opvallend is dat de regeringen van moslimlanden juist zwijgen over Xinjiang om hun handelsrelaties met China niet in gevaar te brengen. Als de Oeigoerse kwestie bij de Verenigde Naties op tafel komt, zet China zijn netwerk van bondgenoten in Azië en Afrika in om steunbetuigingen te mobiliseren. Al dringt de VN al twee jaar aan op toegang tot Xinjiang, Beijing houdt de deur gesloten. Buitenlandse journalisten wordt het werken in Xinjiang vrijwel onmogelijk gemaakt.

Meer over