Alles beter dan Megawati is het devies

Vijf jaar geleden personifieerde president Megawati de hoop op betere tijden: de dictatuur was voorbij. Maar nu regeert de corruptie....

T-shirt-verkopers zitten na afloop van de slotmanifestatie van president Megawati's partij PDI-P in Jakarta nog steeds met hun voorraden. Niemand koopt een rood PDI-P T-shirt. De 'volgelingen' van de PDI-P komen dit jaar alleen als ze betaald worden, mopperen de verkopers. Slechts enkele tienduizenden zijn er deze zondag naar het Stadion Bung Karno in Jakarta gekomen. Megawati moppert na afloop dat de stad niet 'rood' genoeg ziet.

Vijf jaar geleden, bij de verkiezingen van 1999, overstroomden meer dan een miljoen mensen de binnenstad om hun steun te betuigen aan de partij en aan Megawati Soekarnoputri. Raskam, parkeerwachter bij het stadion, was erbij: 'Ik kocht T-shirts voor mijzelf, mijn vrouw en mijn kinderen en op mijn fiets zijn we hierheen gekomen.' Dit jaar loopt hij zelfs niet mee voor een gratis truitje.

Zoals Raskam zijn er velen in IndonesiToen de dictatoriale president Soeharto in 1998 tot aftreden werd gedwongen waren de verwachtingen hooggespannen. Het was de bevrijding van Indonesina meer dan dertig jaar dictatuur. Politici beloofden 'reformasi', een rigoureuze hervorming die van Indonesien democratisch land zou maken.

Van het enthousiasme van destijds is niets meer over. Vooral de laatste tweeenhalf jaar onder president Megawati is het land terug gegleden in zijn oude slechte gewoontes. De corruptie is erger dan tevoren. De politici maken gretig misbruik van de nieuw verworven macht en verrijken zich schaamteloos. Politici van de PDI-P en coalitiegenoot Golkar zijn de grootste zondaars.

Akbar Tandjung, voorzitter van Golkar en van het parlement, is hbewijs dat alles nog bij het oude is: tot tweemaal toe werd Tandjung veroordeeld wegens het misbruiken van overheidsgeld, maar het hooggerechtshof deed onlangs die veroordelingen teniet. Tandjung is nu een belangrijke gegadigde voor het presidentschap. 'Waarom nog stemmen?', vraagt Raskam. 'Het is allemaal hetzelfde. Er verandert niets. Ik denk dat ik blanco stem.'

Vandaag kiezen de Indonesi een nieuw parlement, nieuwe senatoren en nieuwe provincie- en regiobesturen. Die laatste twee verkiezingen zijn minstens zo belangrijk als de eerste, sinds de provincies en regio's de afgelopen jaren een vergaande vorm van autonomie hebben gekregen. De aandacht gaat echter vooral uit naar de parlementsverkiezingen. De uitslag van legt het fundament voor de volgende stembusronde: de rechtstreekse presidentsverkiezingen, die op 5 juli plaatsvinden.

Veel keus lijkt er niet te zijn. Megawati mikt op een tweede termijn en heeft kapitalen besteed aan een mediacampagne om haar beschadigde PDI-P toch nog aan de overwinning te helpen. Golkar, ooit de partij van Soeharto en nu de tweede partij van Indonesilijkt dankzij eenzelfde geldverslindende campagne af te stevenen op een overwinning. Golkar lijkt te gaan profiteren van de ontevredenheid van veel PDI-P-kiezers. Veel zal dat niet veranderen. PDI-P en Golkar hebben al laten weten samen een coalitie te willen vormen.

Alleen een grote overwinning van Golkar kan deze partij ertoe brengen zelf voor het presidentschap te gaan. Daarop zou de coalitie tussen die twee kunnen stuklopen, omdat Megawati niet met minder dan het hoogste ambt genoegen zal nemen. Maar niet het parlement of de partijen, maar de kiezers bepalen ditmaal in Indonesioor het eerst wie president zal worden. Zelfs als Golkar en PDI-P maandag samen een meerderheid in het parlement halen, kunnen de kiezers een van de kandidaten van de andere partijen tot president bombarderen.

Echte kanshebbers zijn tot dusver alleen Amien Rais, voorzitter van het volkscongres MPR en van de partij PAN (Partij voor Nationale Veiligheid), en Bambang Susilo Yudhoyono, ex-generaal en de belangrijkste minister onder Megawati. Yudhoyono geldt ondanks zijn militaire achtergrond als een oprechte democraat en een fatsoenlijk man. In een recente opiniepeiling komt hij met 30 procent bijna 10 procent hoger uit dan Megawati, die op de voet gevolgd wordt door Amien Rais. Rais heeft al gezegd dat hij Yudhoyono wel als vice-president wil.

Een combinatie Rais-Yudhoyono of Gus Dur-Yudhoyono zou een geduchte tegenstander zijn voor een combinatie van Megawati met een nog te kiezen kandidaat van Golkar. Inzet van zowel Rais als Yudhoyono is: een verandering van regering. Alleen een wisseling van president en van regeringscoalitie biedt uitzicht op verandering in het door corruptie verziekte land.

Voor veel kiezers zijn echter ook Rais en Yudhoyono alweer te veel deel van het establishment. Zij willen iets nieuws. Dat verklaart het plotselinge succes van de moslimpartij PKS (Partij voor Rechtvaardigheid en Voorspoed) die in de campagne grote massa's trok en die in de peilingen goed scoort. De PKS is niet besmet door corruptie en dat alleen al is voor Indonesi een reden om erop te stemmen. Dat de partij tevens streeft naar een islamitisch Indonesinemen veel kiezers op de koop toe. Zelfs de dochter van ex-dictator Soeharto, Siti Hadri yanti Rukmana - in de volksmond 'Tutut' - vindt bij die ontevreden kiezers gehoor voor haar partij, die een 'terugkeer naar de goede kanten van het tijdperk Soeharto' belooft. Alles beter dan Megawati.

Het is echter de vraag of een 'schone', alternatieve coalitie kans van slagen zal hebben tegen de as PDI-P-Golkar. In de opiniepeilingen spant het erom, maar peilingen zeggen weinig. Geen opiniepeiler weet hoe de ongeschoolde bevolking op het platteland zal stemmen. Zij vormen ruim 60 procent van het electoraat. Een groot deel daarvan stemt 'traditioneel', wat op Java betekent dat zij stemmen zoals het ze wordt gezegd. Zij luisteren naar het dorpshoofd, het schoolhoofd, de pastoor, de president, of naar hun eigen baas.

'Mevrouw, op wie moet ik stemmen?', vraagt Yokom, de werkster. Welk antwoord mevrouw ook geeft, Yokom zal zonder aarzelen volgen.

Meer over