'Alleenstaande is niet zielig, maar wordt wel achtergesteld'

Ze krijgen geen gezinszorg, als ze ernstig ziek zijn. Ze komen nauwelijks in aanmerking voor subsidies en aftrekposten. En met de feestdagen worden ze geacht te werken, 'omdat ze toch niemand hebben'....

'Alleenstaanden worden stevig gepakt. In de praktijk blijkt dat ze veel minder rechten hebben dan anderen. Hun status levert nauwelijks financiële, juridische of fiscale voordelen op. Toch zijn alleenstaanden absoluut niet zielig.'

Thea van der Voort (52) uit het Friese Echten klinkt noch grimmig, noch berustend. Ze is bewust alleenstaande en dat heeft ook voordelen, zegt ze. 'Maar anno 1999 zijn er zoveel situaties scheefgegroeid, dat het tijd wordt daar eens goed naar te kijken.'

Om meer aandacht te vragen voor de wensen van alleenstaanden, organiseert de stichting Centrum Individu en Samenleving (CISA) vandaag een studiemiddag aan de Katholieke Universiteit Brabant in Tilburg. 'Alleenstaanden zijn niet alleen een getal, maar ook een sociaal-cultureel fenomeen', luidt het motto.

Van der Voort noemt een voorbeeld van achterstelling van alleenstaanden. Nadat ze door een ziekte was getroffen, deed ze een beroep op de gezinszorg. Weinig kans op hulp. 'Een alleenstaande die thuis is om gezondheidsredenen, kan het wel vergeten. Een man met kinderen gaat voor. Ook een moeder met grote kinderen krijgt voorrang, terwijl je toch zou zeggen dat die kinderen ook wel een handje kunnen helpen in de huishouding.'

Financieel is het niet gunstig om alleenstaande te zijn. Doordat ze niet of nauwelijks in aanmerking komen voor subsidies en aftrekposten en vaak hogere premies en heffingen moeten betalen, zijn de kosten van alleenstaanden vaak honderden guldens per maand hoger dan die van andere huishoudens. 'Ik begrijp wel dat veel situaties historisch zo gegroeid zijn, maar de politiek moet dit probleem nu eens aanpakken', vindt Van der Voort.

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) waren er vorig jaar in Nederland 2,2 miljoen eenpersoonshuishoudens. Pal na de oorlog bedroeg dat aantal slechts 210 duizend. Het aantal alleenstaanden groeit nog steeds.

Van der Voort noemt andere voorbeelden van regelingen die in haar ogen onrechtvaardig zijn. 'De ziekenfondspremie van een alleenstaande is even hoog als die van een heel gezin. Wij betalen ook mee aan de kinderbijslag. Ook met het nabestaandenpensioen is nogal wat mis. Ook alleenstaanden betalen tientallen jaren nabestaandenpremie, maar hebben er verder niets aan.'

Een ander voorbeeld: het reinigingsrecht. 'Er zijn gemeenten in Nederland waar een alleenstaande evenveel reinigingsgeld betaalt als een gezin met twee kinderen. Terwijl je er toch van uit mag gaan dat een alleenstaande minder afval produceert dan een heel gezin. Ik heb er echt geen enkel probleem mee solidair te zijn, maar alleen daar waar het echt noodzakelijk is.'

Op alleenstaanden wordt volgens Van der Voort ook te vaak een beroep gedaan in werksituaties. 'Ik werk in de gezondheidszorg. Als een collega plotseling ziek is, word je vaak gevraagd of je wilt inspringen. ''Je hebt toch niemand'', wordt er dan gezegd. Ik heb wel jaren naast een fulltime baan voor mijn oude vader gezorgd, maar de buitenwacht heeft daarvoor nog veel te weinig oog.'

Alleen zijn heeft ook voordelen, vindt ze. 'Als ik 's avonds thuiskom na een dag hard werken, heb ik geen zeurende echtgenoot en kinderen om mij heen. Ik kan rustig bijkomen. Dat heeft een positief effect op het werk voor de volgende dag. Je kunt gaan en staan waar je wilt; over de tv wordt geen ruzie gemaakt.'

Een ander voordeel noemt ze de mogelijkheid om vrij te nemen buiten de schoolvakanties om. 'Maar aan de andere kant wordt er wel een beroep op je gedaan om met kerst, oud en nieuw, Pasen, Pinksteren en Sinterklaas op te draven. Want man en vrouw moeten tijdens die dagen natuurlijk wel thuis zijn met de kinderen. Dat idee leeft bij gehuwden nog steeds heel sterk.'

En dan de werkgevers. Die stoppen veel geld in kinderopvang. Een prima ontwikkeling, vindt Van der Voort. 'Maar het is zo vanzelfsprekend allemaal. Als je eens aankaart of er een betere verlofregeling kan komen voor oudere alleenstaanden, wordt er wel erg vreemd gekeken.

'Toch moet ik ook mijn was en boodschappen doen, het huis schoonhouden en zorgen voor mijn poezen. Een gezin kan de taken nog verdelen. Dat geldt niet voor alleenstaanden. Het wordt tijd dat er eens op een meer volwassen manier naar die ongelijkheden wordt gekeken.'

Meer over