Alleen maar lokale zorgen

Een blik in de zaaltjes wekt niet de indruk dat kandidaat-raadsleden klaar zijn voor wat er op ze afkomt aan kolossale verantwoordelijkheden in de zorg. 'De spoorlijn naar Musselkanaal is ook belangrijk.'

DOOR ANA VAN ES ILLUSTRATIE GEES VOORHEES

STADSKANAAL, CONGRESCENTRUM PAGEBORG, DONDERDAG 6 MAART

Ze proberen het, maar krijgen het niet uitgelegd

Zeven lijsttrekkers zitten op een rijtje achter de tafel, klaar voor het verkiezingsdebat. Wat zullen ze gaan zeggen? Dat weten ze niet. 'Blijkbaar gaan we het een groot deel van de avond over zorg hebben', zegt aarzelend de plaatselijke man van het CDA, een wiskundeleraar in streepjesoverhemd, Roelof Plieger.

Ze zijn politicus in Stadskanaal, een gemeente in de Groninger veenkoloniën. Ze hebben hun verhaal paraat over de onderwerpen die er hier toe doen: het plan voor een spoorlijn naar buurdorp Musselkanaal, het behoud van een zwembad. Maar vanavond moeten ze ineens debatteren over zaken verder weg, die nu nog in Den Haag worden geregeld, maar binnenkort worden overgeheveld naar de gemeente. Thuiszorg, jeugdzorg en de zorg voor arbeidsgehandicapten.

De lijsttrekkers weten: dat gemeenten deze zaken vanaf volgend jaar op hun bordje krijgen, heet met een goed ambtelijk woord 'decentralisatie'. Decentralisatie gaat gepaard met fikse bezuinigingen. Dankzij decentralisatie zijn de gemeenteraadsverkiezingen van 2014 anders dan alle eerdere. Deze verkiezingen gaan niet alleen over de lokale spoorlijn, maar ook over landelijke hoofdpijndossiers.

Maar wat moet je erover zeggen, in dit zaaltje in Stadskanaal? De politici proberen het met kaartjes opsteken. Rode en groene kaartjes. De organisator van dit debat, vakbond FNV, een club die zich nogal zorgen maakt over decentralisatie, heeft bedacht dat het daarmee gemakkelijker zal gaan. Rood als je het oneens bent, groen als je het eens bent.

Petje op, petje af: zo verloopt het debat. Mogen werklozen onbetaald aan het werk worden gezet in de groenvoorziening? Allemaal rode kaartjes. Mogen kleine bedrijven worden gedwongen om inwoners met een arbeidshandicap in dienst te nemen. Weer rode kaartjes, op één na - de SP.

Als enige tegen

De SP-voorman onderscheidt zich met een mening: als enige achter de tafel is hij tegen decentralisatie. Hij denkt dat het niet goed komt. Nu al wordt zijn bejaarde moeder slechter verzorgd door bezuinigingen op de thuiszorg. 'Ik hoor dingen over een uitdaging, maar wij gaan zware tijden tegemoet.'

De andere politici herhalen allemaal hetzelfde woord: maatwerk. 'Het zal maatwerk betekenen de komende jaren', zegt de mevrouw van D66. De PvdA: 'Je probeert zorg op maat te leveren.' 'Voor maatwerk moet ook de GGZ in beeld zijn', zegt de lijsttrekker van GroenLinks, Teja van Geenen.

'Het is nog een beetje koffiedik kijken', zal Van Geenen later uitleggen. 'Het is nog niet duidelijk hoe de zorg geregeld wordt, hoeveel geld er beschikbaar is, waar dat geld precies naartoe gaat. Misschien zijn onze standpunten daarom ook nog niet helemaal duidelijk. Aan burgers is dit moeilijk uit te leggen.'

Gewone burgers zitten overigens nauwelijks in het zaaltje. Dit zorgdebat vindt plaats in het buitengebied van Stadskanaal. Wie de moeite neemt om hierheen te rijden, is meestal politiek actief. 'Den Haag gooit van alles over de schutting', zegt een dame op de achterste rij, Geertje Roosjen, al jaren lid van de PvdA. 'Maar het is zo moeilijk om je daar iets bij voor te stellen. Het is zo ontzettend vaag.'

Het is op zich bijzonder dat in Stadskanaal überhaupt een hele avond wordt gepraat over decentralisatie. In veel andere gemeenten komt dit onderwerp niet zo uitgebreid ter tafel. Dat dit hier in deze veenstreek wel gebeurt, komt doordat het gemeentebestuur nu al vreest voor de gevolgen: het percentage arbeidsgehandicapten en arme ouderen behoort in Stadskanaal tot het hoogste van Nederland.

'Stadskanaal wordt wel rollatorcity genoemd', zegt een toehoorder, PvdA-gemeenteraadslid Erik van der Vlag. 'Dat bedoel ik met respect hoor, maar je hebt hier veel ouderen.' Onderwerpen als thuiszorg en het lot van arbeidsgehandicapten als de sociale werkplaatsen straks deels sluiten, dringen hier daarom door tot het politieke debat.

Dan zegt hij: 'De spoorlijn naar Musselkanaal is bij deze verkiezingen ook een belangrijk item.'

KROMMENIE, DOOPSGEZINDE KERK, DINSDAG 11 MAART

Ze proberen het, maar komt het ook over?

Onder het hemelsblauw geverfde plafond van de schuilkerk staan de negen lijsttrekkers. 'Omgeven met talloze vaagheden' is het nieuwe overheidsbeleid voor hen nog steeds, zal Ruud Pauw van de lokale partij Rosa achteraf zeggen. Maar nu moeten ze toch met een verhaal komen, want hun kiezers maken zich zorgen.

In Krommenie, gemeente Zaanstad, werpen de bezuinigingen op zorg al jaren hun schaduw vooruit. Veel buurthuizen zijn verdwenen. Ouderenvoorzieningen staan op punt van sluiten. In het buitengebied staat de leefbaarheid onder druk: kunnen ouderen nog wel in de dorpen blijven wonen?

Vandaag gaat het dus niet over hangjongeren in Zaanstad of de toekomst van het plaatselijke filmtheater. De gespreksleider, een journalist van het Noordhollands Dagblad, introduceert het begrip 'participatiemaatschappij' - een frase die in de aanloop van de decentralisatie via ambtelijke rapporten is uitgestort over het lokale bestuur.

Wat is de participatiemaatschappij? De fractievoorzitter van GroenLinks, Paul Laport, weet het antwoord. 'Ik heb drie kinderen en ik heb hun bevallingen van dichtbij meegemaakt. Dat is de participatiemaatschappij: terug naar de basis.'

Gelach in de zaal. Veel actieve partijleden ook hier, toch een kleine minderheid onder de bevolking. Maar in de kerkbanken zitten ook vrijwilligers die zich inzetten voor organisaties die zwaar onder druk staan. Zij brengen een discussie op gang: waarom moet het buurthuis sluiten? Waarom worden sociale wijkteams, bemand door vrijwilligers, commercieel aanbesteed? Waarom zegt de gemeente Zaanstad niet gewoon tegen Den Haag: wij doen niet mee?

De SP, de ChristenUnie en Rosa vinden dat nog niet eens zo'n gek idee. De andere partijen zijn tegen. 'We worden teruggeworpen op onze eigen verantwoordelijkheid en dat is niet verkeerd', zegt de VVD.

Pas laat op de avond nemen andere verkiezingsthema's het debat over. Het nieuwe gemeentelijke logo. De brug tussen Wormer en Wormerveer.

Hete brij

Die discussie over decentralisatie, die was er toch even. Of niet? 'De burgers om wie het hier echt gaat, die zelf nauwelijks iets durven te zeggen, die komen hier niet. Dat is een gemis', verzucht Jan van der Wardt, zelfstandig ondernemer en zelf jarenlang CDA-raadslid geweest.

'Ze draaien om de hete brij heen', zegt een van de weinige gewone geïnteresseerden in de zaal: mevrouw Jong (80) uit Krommenie. Haar dochter hoopt dat ze recht houdt op thuiszorg, haar demente buurvrouw kan binnenkort misschien niet meer naar de dagbesteding. 'De dingen die echt spelen, die komen er hier niet uit. Het is allemaal blablabla.'

GRONINGEN, TALMAHUIS, WOENSDAG 5 MAART

Ze proberen het niet, want bewoner wil het niet

De elf lijsttrekkers op het podium wankelen van vermoeidheid. Bijna elke avond treden ze op in een andere buurt van Groningen. Vorige week ging het over een sporthal, gisteren over studentenhuisvesting. Wijkdebatten zoals ze overal in Nederland de gemeenteraadsverkiezingen domineren. Een van de politici laat zich ontvallen: 'Het is geen vuurwerk, die debatten.'

Vanavond staat de karavaan in zorgcentrum het Talmahuis. De decentralisatie van de zorg zal hier binnenkort tastbaar zijn. Ze laten zich nu niet zien, maar in dit gebouw wonen jongeren met psychische problemen. Alleenstaande ouderen frequenteren het buurtcentrum op de begane grond. Waar nu nog Den Haag meebetaalt, moet Groningen straks alles uit eigen zak ophoesten. De vraag is of dit soort zorg kan blijven bestaan.

Maar vanavond gaat het daar niet over. 'Uiteindelijk gaat het in het stemhokje om lokale zaken', zegt een buurtbewoner in de zaal.

In Groningen is wel gepraat over decentralisatie en zorg, op een speciale avond voor geïnteresseerden, waar weinig mensen uit de straat komen. Bij een wijkdebat als dit, voor veel inwoners de enige keer in vier jaar dat ze lokale politici zien, zou decentralisatie geen volle zaal trekken. De bewoners van de Rivierenbuurt, een wijk met veel ouderen, willen liever praten over de spoorlijn ten noorden van hun wijk en de verbreding van de ringweg aan de zuidkant.

Te ver weg

'We wilden de landelijke politiek er een beetje buiten houden', zegt de organisator van het debat, Geert Hovingh, bestuurder van de wijkvereniging Rivierenbuurt. Weet hij dan niet dat thema's als jeugdzorg en thuiszorg binnenkort geen landelijke politiek meer zijn? Jawel natuurlijk, maar voor de Rivierenbuurt is dat nog te ver weg.

'Den Haag gaat zijn sores over de schutting van de gemeente gooien. Daar lees je over in de kranten, maar je merkt er nog niets van. Hier in de Rivierenbuurt wonen veel ouderen, maar het leeft bij hen niet. Ze bellen ons over de ringweg, ze bellen nooit over zorg.'

'Als het aan mij lag, zou het daar meer over gaan', zegt de jonge CDA-lijsttrekster Anne Kuik. Maar ook zij erkent: over deze materie discussiëren, is vrijwel onmogelijk. 'Het is nog zo vaag. Ik praat veel met mensen in het veld. Zelfs die weten niet precies wat er op ze afkomt. Je kunt je afvragen of gemeenteraadsleden dit wel kunnen overzien.'

En dus gaat het over de ringweg. Voorvrouw van de lokale Partij voor de Dieren, Kirsten de Wrede, was altijd voor, maar is nu tegen. 'We hebben er de afgelopen twee weken met veel mensen over gepraat.' Haar draai krijgt aandacht op de lokale televisie: steun aanpak ringweg brokkelt af! Dit debat gaat verschil maken in de Groningse stemhokjes.

undefined

Meer over