Alleen handel kan China en VS tot rede brengen

OWONDER: president Bush heeft zo maar een vriendelijk gebaar naar China gemaakt. En o, wonder: China heeft vriendelijke woorden gesproken tegen de Amerikaanse regering....

Bush heeft vrijdag het Congres gevraagd China ook dit jaar de status te geven van normale handelspartner. Dat is nodig zolang China nog geen lid is van de Wereldhandelsorganisatie. De onderhandelingen daarover blijven maar slepen, vooral omdat Washington wil dat China de subsidies aan zijn boeren inttrekt. Peking voelt daar niets voor omdat anders tientallen, zo niet honderden miljoenen boeren werkloos worden.

De China Daily citeerde de motivering van Bush' voorstel aan het Congres: 'Omdat handel welvaart creëert...'. Het citaat was onvolledig, want op de plaats van de drie puntjes had Bush gezegd: 'en welvaart democratie bevordert'. Die overweging, anathema voor Peking, was bedoeld om de ergste haviken in de Republikeinse partij koest te houden.

Zo'n havik is Jesse Helms, voorzitter van het senaatscomité voor buitenlandse betrekkingen. Hij vindt dat zijn land tegenover China een dociele houding inneemt en dat het tijd wordt met de ouderwetse big stick te zwaaien. Is er de laatste tijd wederzijds dan al niet genoeg geëscaleerd?

Neem de kwestie van het Amerikaanse verkenningsvliegtuig dat op het eiland Hainan aan de grond staat. Het toestel mag, na zijn geheimen aan de Chinezen te hebben prijsgegeven, in onderdelen terug naar de VS. Teruggave na reparatie ter plekke zou het Chinese regime tegenover zijn verhitte achterban en vooral tegenover zijn eigen leger gevaarlijk gezichtsverlies hebben opgeleverd.

Het incident heeft niets opgelost. De VS hebben hun spionagevluchten hervat. Tot verdriet van het lokale nachtleven heeft China een schip van de Amerikaanse marine verboden aan te leggen in Hongkong. Boven een ander Amerikaanse schip heeft een Chinees vliegtuig in de Gele Zee agressieve vluchten uitgevoerd.

Deze spanningen en provocaties passen in het globale beeld van escalatie. Dat Bush met alle geweld een raketschild wil bouwen waarachter ook Taiwan zou kunnen schuilen, ziet China als een voorbereiding tot agressie. Hetzelfde geldt voor Bush' besluit om de militaire contacten met China voortaan van geval tot geval te bekijken.

Alles draait om Taiwan, het eiland waarop China meer dan ooit aanspraak maakt. Het Chinese leger zal deze maand tegenover Taiwan de grootste en dreigendste militaire oefeningen houden sinds de in Peking gehate Chen Shui-bian een jaar geleden president werd. De oefeningen moeten Washington duidelijk maken dat China niet onder de indruk is gekomen van Bush' vrijage met Taiwan.

Waarom heeft Bush de fragiele relatie Peking-Washington-Taipei uit het lood geslagen? Zijn toezegging voor grote wapenleveranties aan Taiwan, zijn opmerking dat de VS het eiland 'hoe dan ook' zullen verdedigen en het verlof aan Chen voor twee tussenstops in de VS, lijken doelbewuste provocaties die nergens voor nodig zijn, behalve om nieuwe spanningen met China te creëren.

Steeds meer ontdekken de Amerikanen China als een opkomende wereldmogendheid, die haar leger van 2,5 miljoen man aan het moderniseren en herbewapenen is om een dominerende rol te spelen in de hele West-Pacific. In dit gebied speelt Washington sinds de Tweede Wereldoorlog de eerste viool, en dat wil het blijven doen.

De rivaliteit tussen de VS en China dreigt te escaleren tot een confrontatie, die beslissend kan worden voor de wereldgeschiedenis. De vlam is nog niet in de pan geslagen, maar het vuurtje wordt wel opgestookt met steeds weer nieuwe brandstof: Bush' ontmoeting met de Dalai Lama, plannen om Peking de Olympische Spelen van 2008 te onthouden vanwege de belabberde situatie van de mensenrechten, de arrestatie in China van vier Amerikaans-Chinese geleerden.

Het Chinese regime wil het land moderniseren, maar niet assimileren. Het heeft de Amerikanen dubbel nodig: voor de economische ontwikkeling, maar ook als vijand tegen wie het zich kan afzetten om zichzelf als kampioen van het nationalisme te profileren.

Die gespleten houding zie je ook in de VS. Vijand China moet handelsvriend blijven, want Boeing en zoveel andere Amerikaanse bedrijven willen de fantastische Chinese markt niet kwijt. Misschien kunnen de handelsbelangen de fanatici in beide kampen alsnog tot rede brengen.

Meer over