Alleen een moord kan de honger nog stillen

Televisie in Los Angeles is Russische roulette: je weet maar nooit wat de jagende nieuwshelikopter zo dadelijk laat zien. Critici vrezen dat de overheid moet ingrijpen....

TERWIJL het bloed en de hersenen van Daniel Jones over het beton van een snelweg in Los Angeles stroomde, boden de nieuwslezers van KNBC-TV Channel 5 en KTLA-TV Channel 5 met omfloerste stemmen hun excuses aan. 'We bieden onze verontschuldigingen aan voor hetgeen u net zag.' En: 'KTLA deelt met u de pijn die het zien van deze gebeurtenis heeft veroorzaakt.'

Nieuwsdirecteuren en redacties van de zeven tv-stations (zes Engels- en een Spaanstalige nieuwszender) die de zelfmoord van Daniel Jones rechtstreeks uitzonden, werden met kritiek bedolven en beloofden beterschap. Althans een week geleden. Nu de eerste opwinding in Californisch medialand is geluwd, nuanceren de managers van deze zenders hun standpunten.

'We moeten het nieuws nu eenmaal verslaan, of het nu aangenaam is of niet', zegt Larry Perret van KCBS, een lokaal station ter grootte van de NOS en RTL 4 samen. Zijn collega van KTLA, die vorig weekeinde nog bezwoer dat zijn station zelfbeheersing zal betrachten, beschouwt nu de uitzending van de zelfmoord als 'een incident dat nooit te voorzien was'. Volgens Jeff Wald heeft de zelfmoord wat hem betreft en bij nader inzien 'geen enkel effect op onze live-uitzendingen'.

Hooguit zijn de stations bereid tussen opnamen en uitzenden een paar seconden vertraging in te bouwen, zodat regisseurs en eindredacteuren iets meer tijd krijgen om een beslissing te nemen. 'Onze plicht is ons publiek te informeren. Dit was een legitiem nieuwsverhaal. Jones blokkeerde de snelweg vlak voor de spits. De politie had de weg afgezet en arrestatieteams ingezet. Als dat geen nieuws is weet ik het niet.'

Voor Howard Rosenberg, de mediacriticus van The Los Angeles Times, is dat geen verrassing. De excuses, de lippendienst aan beterschap, zelden heeft Rosenberg in korte tijd naar zoveel hypocriete teksten moeten luisteren. 'Ze zullen het nooit openlijk bekennen, misschien zelfs niet eens tegenover zichzelf, maar zij zaten echt te wachten op zoiets als een zelfmoord', brieste Rosenberg in gesprek met Nightline van ABC.

'O mama, wat waren ze blij. Niet nog eens een achtervolging. Dat kennen we sinds O.J. Simpson. Niet nog eens een achtervolging waarbij de bestuurder als een zak aardappelen uit de auto wordt gesmeten. Mijn God wat slaapverwekkend en niet nog eens een automobilist die een baby heeft ontvoerd en dreigt het kindje met een mes te vermoorden, maar zich laat ompraten. Och, wat vervelend. Nee, de zelfmoord van Jones was je van het. Dit was live-televisie met een grote knal', tierde Rosenberg.

Live-verslaggeving op televisie is een soort Russische roulette, omdat verslaggevers en eindredacteuren nooit weten wat er kan gebeuren. Naarmate de techologie voortschrijdt worden journalisten gedegradeerd tot bediendes van schakelaars die op zijn best 'ooooh', 'aaaah' en 'wat erg toch' kunnen roepen. Journalistieke keuzes en verantwoordelijkheid verdampen, omdat de helikopters met de kleine, lichte camera's en satellietzenders nu eenmaal ter plaatse zijn, en als het ene station de gebeurtenis niet uitzendt de concurrent dat wel zal doen.

Het ergste van alles volgens Rosenberg is dat alle journalisten, de cameramannen in de helikopters en de eindredacteuren, hadden kunnen weten dat het om een mediastunt van Jones ging. Waarom stopte Jones anders zijn truck op een snelweg op juist dat tijdstip? Waarom spreidde hij anders een spandoek uit? Hij wilde doelbewust van zijn zelfmoord een aandachttrekkend spektakel maken, een aanklacht tegen een gezondheidszorgorganisatie die hem als HIV-patiënt had verwaarloosd. In die zin was het een typisch Zuid-Californische gebeurtenis. Jones wist met honderd procent zekerheid dat hij op de snelweg een groot publiek zou hebben. De tv-helikopters garanderen dat.

In andere grote Amerikaanse steden (en tv-markten) zorgen helikopters van tv-stations nog niet voor opstoppingen in de lucht. Manhattan, Chicago, Kansas City en San Francisco lenen zich daar niet voor vanwege de hoogbouw, het luchtruim boven Washington DC is gesloten, en in het middenwesten is de concurrentie tussen tv-zenders minder scherp als aan de westkust.

Dat neemt niet weg dat in Los Angeles een grens is overschreden, hoewel het niet voor het eerst is dat een zelfmoord live werd uitgezonden. Of, en op welke wijze voorkomen kan worden dat de stations in LA die grens nog verder verleggen, is onderwerp van debat. Ouders die woedend zijn dat ongeveer honderdduizend kinderen de zelfmoord hebben gezien, willen dat de overheid ingrijpt. Op welke manier dat moet, weet niemand, maar de roep om regelgeving is luid hoorbaar.

Juist de scherpste critici van de tv-zenders in Los Angeles zien hier het grootste gevaar van de 'Californische Roulette'. Tom Rosenstiel van het Center for Excellence in Journalism in Washington DC: 'De slechtst denkbare uitkomst van het debat over deze gebeurtenis zou zijn dat politici zich gedwongen voelen de media te reguleren. Dat is volkomen in strijd met onze grondwet en met de geschiedenis van de Amerikaanse pers. Maar als de media zichzelf niet kunnen reguleren - in dit geval is beheersen een beter woord -, roepen tv-stations overheidsbemoeienis over ons af. De media moeten hun verantwoordelijkheid kennen.'

Howard Rosenberg van de LA Times is het daarmee eens, maar vreest het ergste. Wie de vraag stelt hoe tv-zenders een zelfmoord kunnen overklassen weet tegelijk het antwoord: een moord. Een paar jaar geleden heeft een Japanse televisieregisseur al voorspeld dat het slechts een kwestie van tijd zal zijn voordat in het tv-nieuws moorden live worden uitgezonden. De honger van de kijkers waar ook ter wereld moet immers gestild worden. En wie zal ontkennen dat die honger bestaat?

Oscar Garschagen

Meer over