Column

'Alleen de overheid kan economie weer op gang brengen'

Bedrijven en consumenten houden om begrijpelijke redenen de hand op de knip. Ze beseffen dat ze individueel kwetsbaar zijn en sparen omdat hun vrijheid ze lief is. Maar wat individueel verstandig is, pakt voor het geheel rampzalig uit.' Dat betoogt econoom Rens van Tilburg.

OPINIE - Rens van Tilburg
Mark Rutte en Emile Roemer nemen een pauze tijdens het verkiezingsdebat in de Rode Hoed. Beeld ANP
Mark Rutte en Emile Roemer nemen een pauze tijdens het verkiezingsdebat in de Rode Hoed.Beeld ANP

In de voormalige slavenstaat Virginia vertelde Obama's vice-president Joe Biden zijn merendeels zwarte toehoorders dat Mitt Romney de banken de vrijheid wil geven om 'jullie allemaal weer in de ketenen te slaan'. Een bescheiden relletje was geboren. Is het gepast bankiers met slavendrijvers te vergelijken?

In de jaren voor de crisis zijn de kosten van financiële dienstverlening scherp gestegen. Gezien de beroerde prestaties van de sector kun je dat afzetterij noemen, maar geenszins slavernij. In de VS zijn vanwege hun hypotheek- of creditcardschuld miljoenen, veelal zwarte, Amerikanen gedwongen tot levenslange afdracht van elke vrij besteedbare dollar. Hetzelfde lot wacht de jongeren die met een studieschuld van tienduizenden euro's de woestijn die arbeidsmarkt heet betreden. Maar ook dat is nog geen slavernij.

Wel kun je stellen dat de vrijheid die de financiële sector de afgelopen decennia heeft gekregen ten koste is gegaan van de (financiële) vrijheid van veel van haar klanten. Dat dit geen exclusief Amerikaanse toestanden zijn weten de Grieken, Ieren, Spanjaarden en de Nederlanders die gedwongen door ontslag of scheiding hun huis hebben moeten verkopen.

Leiband
Ook de Nederlandse politiek heeft de financiële sector in het vizier. Al gaat het er bij ons wat gemoedelijker aan toe. Emile Roemer heeft het over de 'leiband van de financiële markten' waar wij aan lopen. Linkse partijen en zelfs het CDA hebben het afgelopen jaar plannen gepresenteerd om de bankensector te hervormen. Vooral de VVD schittert door afwezigheid met als meest concrete beleidsvoornemen: 'Waar financieel toezicht in het verleden tekort is geschoten, dient deze te worden aangescherpt.'

Anders dan Joe Bidens 'ketting' leidde Roemers 'leiband' bij ons nauwelijks tot ophef. Dat was wel anders bij zijn opmerking over het niet willen betalen van eventuele euroboetes. De collega lijsttrekkers, de linkse niet uitgezonderd, haalden alles uit de kast om dit slippertje maximaal uit te meten. Een beetje opportunisme kun je lijsttrekkers in verkiezingstijd natuurlijk niet verwijten. Toch had het ze gesierd als zij ook even hadden stilgestaan bij het eigenlijke onderwerp dat Roemer aansneed: hoe om te gaan met de eurobegrotingsnormen?

Euronorm
Volgens de huidige vooruitzichten voldoet Nederland in 2013 aan de 3 procent euronorm. Daar moet volgens de euroregels vervolgens elk jaar een half procent vanaf, zodat in 2017 een tekort van 1 procent resteert. Op de PVV na proberen alle partijen dit te bereiken. De CPB-doorrekening laat zien dat dit banen en economische groei kost en dat het resultaat (behalve bij SP, D66 en GroenLinks) een verder opgelopen staatsschuld is. En dan nog haalt geen partij die norm. Volgens het CPB overtreedt dus niet alleen Roemer, maar ook Rutte en de rest de euronorm.

Punt is dat meer werklozen en meer faillissementen de staatsschuld niet zullen verminderen. Dat is de les van de CPB-doorrekening, van twee jaar eurocrisis en van alle financiële crises daarvoor. Onderzoekers van het IMF analyseerden recentelijk 40 jaar bezuinigingservaringen in VS, Europa en Japan. Conclusie: bezuinigen in een recessie maakt meer kapot dan je lief is. En laat de eurozone nu net op de rand van een recessie zitten. Financiële tegenvallers lijken daarmee onontkoombaar.

Daarom moeten de lijsttrekkers aangeven hoe ze hiermee omgaan. Afspraak is afspraak, ook voor een eventuele premier Roemer. Maar in het euroverdrag staat ook dat de Europese Commissie in 'uitzonderlijke omstandigheden' lidstaten ontheffing kan geven van de begrotingsregels. Mag de ergste financiële en economische crisis in tachtig jaar een uitzonderlijke omstandigheid heten? Of anders de politieke noodzaak de euro te redden?

Bijdrage
De ECB wil hier 'alles' voor doen. Waarom als Europese Commissie niet ook een bijdrage leveren? Verleen ontheffing in deze recessiejaren op voorwaarde dat structurele verbeteringen rond woningmarkt en pensioen in gang worden gezet. De Commissie heeft daarvoor wel politieke ruimte nodig. Roemer geeft die, Rutte niet.

Bedrijven en consumenten houden om begrijpelijke redenen de hand op de knip. Ze beseffen dat ze individueel kwetsbaar zijn en sparen omdat hun vrijheid ze lief is. De duizend euro van Rutte zal dan ook direct in de spaarpot verdwijnen. Maar wat individueel verstandig is, pakt voor het geheel rampzalig uit. Zonder consumentenvraag geen bedrijfsinvesteringen, en vice versa. Alleen de overheid kan de economie weer op gang brengen. Daarvoor moet zij wel eerst haar ketenen afwerpen.

Rens van Tilburg is econoom en columnist voor de Volkskrant.

undefined

Meer over