Alleen de hotemetoten snappen het nog niet

Als het niet vanwege de reacties was, zou er weinig reden zijn aandacht te besteden aan het jongste rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), Samenleving en financiële sector in evenwicht. Dat rapport staat namelijk vol verstandige dingen, en er was deze week, ook in de Volkskrant, ruim aandacht voor. Maar de voorganger van de bouwers in Nederland, Maxime Verhagen, de minister van Financiën, Jeroen Dijsselbloem, en de voorganger van de ondernemerslobby Hans de Boer reageerden onafhankelijk van elkaar in kloeke bewoordingen negatief over de aanbevelingen. En dan is een stukje ter zake toch wel nuttig.

'Minister van Financiën Dijsselbloem: 'Ik ben er niet voor dat de kapitaalratio voor alle Europese banken omhoog moet.' Lekker dan Jeroen. Zit je in een positie waarin je het verschil kan maken, verdedig je het verkeerde standpunt.'Beeld anp

Kernboodschap: Jongens (in casu Maxime, Jeroen en Hans), haal dat pak boter van je hoofd.

Onder leiding van WRR-lid Arnoud Boot leverde de Raad mooi werk. Het rapport kijkt naar de financiële sector zelf, én naar de verhouding tussen deze sector en onze samenleving. De strekking is dat de samenleving, inclusief onze economie, sterk afhankelijk is geworden van deze grillige sector, en dat we deze afhankelijkheid zelf mogelijk hebben gemaakt. Niet wij zijn de baas over een welopgevoede viervoeter, de ongemanierde hond sleurt ons mee door drassige greppels en langs stekelige braamstruiken.

Hoe, dat is dan de hoofdvraag, kunnen we de financiële sector heropvoeden? Hiertoe moet er iets gebeuren met de financiële sector, maar ook met onszelf, stellen Boot en consorten.

Begin bij onszelf. Dat we zo afhankelijk zijn geworden, komt vooral doordat we al decennialang het maken van schulden stimuleren (bijvoorbeeld door hypotheekrenteaftrek) en onszelf tegelijk dwingen tot sparen (in ons pensioensysteem). Heel gewone huishoudens hebben tegelijkertijd tonnen schuld en tonnen vermogen. Zo'n lange balans maakt huishoudens kwetsbaar voor de perikelen in de financiële sector.

Iets soortgelijks geldt voor het MKB. In plaats van winst in te houden en vet op de botten te kweken voor slechte tijden, hebben we zelf de regels gemaakt die het voor bedrijven aantrekkelijk maakt met weinig eigen geld zo veel mogelijk te lenen. Verminder, beveelt de WRR daarom aan, de 'blootstelling aan financiële dynamiek'. Bevorder de 'financiële weerbaarheid'. Zo stellen we ons als samenleving, als vragers, minder hulpbehoevend op tegenover de financiële sector.

De inkt was nog niet droog of bouwvoorman Verhagen hekelde de 'te strenge hypotheekregels'. Nee Maxime, de regels zijn juist niet streng genoeg. En De Boer (VNO-NCW ) liet optekenen: 'Wij als ondernemers zijn als de dood dat deze plannen de financiering van hypotheken en bedrijven zal beknotten.' Nee Hans, deze plannen maken onze samenleving juist minder afhankelijk van de financiële sector. Nu laten we ons beknotten; weerbaarheid geeft vrijheid van handelen.

En de financiële sector zelf dan? Boot schrijft: 'Meer eigen vermogen is onontkoombaar.' Banken hoeven slechts 4 procent van het balanstotaal als eigen vermogen aan te houden. Daarom zijn banken kwetsbaar. Wie draait op voor problemen? De samenleving, die dan banken moet redden, opkopen of anderszins moet bijstaan.

Zegt de Eurogroep-voorzitter en minister van Financiën Dijsselbloem: 'Ik ben er niet voor dat de kapitaalratio voor alle Europese banken omhoog moet.' Lekker dan Jeroen. Zit je in een positie waarin je het verschil kan maken, verdedig je het verkeerde standpunt.

Nee, met dat rapport van de WRR is helemaal niets mis. Mijn vermoeden is dat wij burgers inmiddels best snappen dat de hypotheekrenteaftrek gaat verdwijnen (en dat dat goed is), dat we onszelf minder afhankelijk moeten maken van pensioenfondsen (idem), dat we als ondernemers meer eigen vermogen moeten willen hebben (idem), en dat financiële instellingen opnieuw naar de hondenschool moeten.

Alleen de hotemetoten snappen het nog niet.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over