Alleen de domste mensen scheiden tegenwoordig nog

Mensen die tegenwoordig scheiden, zijn dommer dan degenen die hun huwelijk in stand houden. Vroeger was het andersom en waren het de slimsten die gingen scheiden....

Dat concludeert J. Dronkers, een van Nederlands meest spraakmakende onderwijssociologen, na een analyse van gescheiden paren uit diverse leeftijdsgroepen. Dronkers nam woensdag afscheid van de Universiteit van Amsterdam. Hij krijgt een positie als onderzoeker aan de European University Institute in Florence.

In Nederland heeft Dronkers zich vooral beziggehouden met ongelijke kansen in het onderwijs. Hij publiceerde veel over het negatieve effect van een echtscheiding op de onderwijsprestaties van kinderen. In Florence gaat hij beide thema's in Europees verband nader bestuderen.

Dat scheiden tegenwoordig een oplossing is voor 'de dommen', heeft volgens Dronkers te maken met de verschoven betekenis van echtscheiding. 'Vroeger was het beëindigen van een slecht huwelijk een mogelijkheid voor de elite. Voor hen was het een nieuwe weg om aan een slecht huwelijk te ontsnappen.'

Voor dertigers is echtscheiding niet meer zo bijzonder als voor vijftigers. Voor hen was vanaf het begin van hun huwelijk de mogelijkheid van een scheiding bekend. Velen hadden er zelf als kind of via familie, buren en vrienden al mee te maken gehad. Het taboe op echtscheiden was eraf en maakte de breuk niet langer bijzonder: de echtscheiding was gedemocratiseerd en voor iedereen toegankelijk.

Dronkers: 'Voor slimme mensen werd het een grotere uitdaging een slecht huwelijk in stand te houden. Het vereist meer intelligentie en creativiteit om meningsverschillen te overbruggen en van een huwelijks iets te maken, dan het op te breken.'

Het is voor het eerst dat in Nederland een sociologisch onderzoek is gedaan naar de relatie tussen IQ en scheidingsgedrag. Dronkers is geïnspireerd door het geruchtmakende Amerikaanse boek The Bell Curve van Hernstein en Murray, waarin opmerkelijke uitspraken stonden over intelligentie en sociale klasse. Zij ontdekten dat dommere Amerikaanse jongeren vaker scheiden dan slimmere leeftijdgenoten.

'De herbezinning op echtscheiding is mede beïnvloed door onze kennis over de negatieve gevolgen voor de kinderen', zegt Dronkers. 'Bovendien werden volwassenen zelf niet altijd gelukkiger na de scheiding. In plaats van een persoonlijke bevrijding, wordt scheiding nu vooral gezien als verlies.'

De socioloog werd in Nederland vooral bekend als de professor die voor het dagblad Trouw scholen op hun prestaties rangschikte. De openbaarmaking van prestaties was nieuw en schokkend en leidde tot een debat over de kwaliteit van het onderwijs en tot de introductie van kwaliteitskaarten per school door de overheid.

Volgens Dronkers ging het hem daarbij vooral om de verantwoording van publieke gelden. 'Wat doen scholen met hun geld? Het onderwijs is nog steeds een sleutelmacht, dat wil zeggen dat het mensen door middel van diploma's posities toewijst in de maatschappij. Dat onderwijs moet goed zijn. Scholen moeten iets toevoegen aan wat leerlingen al kunnen. Een samenleving is gebaat bij een goed opgeleide bevolking, dat bepaalt de kwaliteit van een samenleving.'

Ouders hebben volgens Dronkers geen vanzelfsprekend vertrouwen meer in het onderwijs, zoals vroeger. 'Dat vertrouwen is er niet meer. Sinds Paars regeert, wordt er geen leiding meer gegeven aan het onderwijs en is het publieke debat doodgemaakt. Met alle respect, maar zowel op het ministerie als in de Kamer zitten geen mensen met verstand van onderwijs. De politiek heeft geen interesse meer, maar de ouders des te meer. Die gaan zelf kijken en vergelijken, en eisen kwaliteit.'

Goed opgeleide ouders gaan met geld zelf onderwijs organiseren, verwacht hij. 'Ze nemen besturen over en richten zelf scholen op. Dat kan allemaal. De ongelijkheid tussen scholen zal toenemen, dus ook de kansenongelijkheid. Wat een kind van huis uit meekrijgt wordt belangrijker dan zijn intelligentie. In heel Europa zie je die tendens.'

Dronkers constateert dat echtscheiding gevolgen heeft voor de prestatieniveaus van kinderen. 'Die breuk bepaalt hun kansen, hun maatschappelijke positie en uiteindelijk hun geluk. Ze werkt lang door, langer dan we eerst wilden toegeven, toen scheiding nog werd gezien als een bevrijding op de burgerlijke mores.'

Meer over