Alle vooroordelen over de penning in diggelen

De tentoonstelling Kunst in de hand in het Museum Beelden aan Zee is deels een frustrerende aangelegenheid. Honderden kleine objecten die er om vrágen betast en gewogen te worden, die er voor gemáákt zijn zelfs, liggen onbereikbaar in de vitrine....

Van onze verslaggeefster

Truus Ruiter

SCHEVENINGEN

Het is de organisatoren van dit internationale retrospectief van vijftig jaar penningkunst natuurlijk niet kwalijk te nemen dat ze hun kunst niet te grabbel geven, maar dat een van de belangrijkste eigenschappen van de penning - ze moet lekker in de hand liggen - buiten beschouwing moet blijven, is jammer.

Ondertussen val je op deze tentoonstelling van de ene verbazing in de andere. Kunst in de hand neemt elk vooroordeel over de penning op de korrel en helpt het misverstand de wereld uit: penningkunst is níet saai. Er bestaan slechts saaie penningen. Die liggen er ook in Scheveningen - Rusland, Israël en België geven daar fraaie voorbeelden van - maar in de zee van fantasievolle, spannende en bizarre penningen vallen ze nauwelijks op.

Aan Kunst in de hand doen 34 landen mee, alle lid van de Fédération Internationale de la Médaille, die om het andere jaar een expostie laat organiseren. Na vijfendertig jaar is de beurt weer aan Nederland, dat de naderende eeuwwisseling als aanleiding zag om de biennale dit keer een retrospectief karakter te geven. De leden werd gevraagd hun inzending te verdelen in werk van vóór 1972, van de periode 1972 tot 1992 en werk uit de meest recente periode.

In Portugal leeft de penningkunst als nooit tevoren: er wordt veel in opdracht gemaakt en veel vrij werk. Met als aardige bijkomstigheid dat ook het in opdracht gemaakte werk zich heeft losgemaakt van tradities. Het honderdjarige bestaan van de brandweer levert een soort grote aansteker op met vlammetjes en uitschuifbare ladder. Een eeuw film wordt een zilverkleurig vierkant plaatje met een afbeelding van Marilyn Monroe, waarbinnen een klein filmcameraatje scharniert.

Er wordt veel met glas, hout en andere afwijkende materialen gewerkt, teksten ontbreken vaak. In niets lijken deze penningen op de traditionele, gegoten, en later geslagen, herdenkingsmunt zoals die in de Italiaanse Renaissance ontstond (naar voorbeelden uit de Romeinse oudheid overigens). In Portugal laat de moderne penningkunstenaar de oude munt ver achter zich, maar ook in Hongarije waar Mária Lugossy een ronde glazen bol maakte die 'Hommage aan Leeuwenhoek' heet: in het matte oppervlak zit een doorschijnend rondje dat zicht biedt op een embryo binnenin de bol.

Brutale penningmakers ook in Rusland. Irina Suvorova interpreteert de dreigende ondergang van de wereld als een schipbreuk, dieze in een glazen relief verwerkte. De twee Gulliver-penningen van de Rus Paul Ekushev zijn meesterwerkjes op de vierkante centimeter met een tiental kleine mannetjes van brons die een uurwerk in beweging lijken te zetten.

Duitsland laat als een van de weinige landen politieke onderwerpen zien, over het verenigd Europa en over de val van de Berlijnse Muur. Roland Nicolaus etste het portret van de schrijfster Christa Wolf op een zinken schijf, dat goudkleurig werd gepatineerd - een wondermooi resultaat.

Nederland slaat in dit internationale gezelschap geen slecht figuur met penningen van Carasso, Esser, Wenckebach en Metz uit de jaren vijftig en zestig en recenter werk van Bruno Ninaber van Eijben - zijn Erasmusprijs, die om de hals gedrapeerd kan worden, is een monument van functionaliteit -, van Lijsbeth Teding van Berkhout en Eric Claus. De penning die Mirjam Mieras ontwierp ter gelegenheid van deze FIDEM is een juweeltje: Maan en muis bestaat uit een doosje met afbeeldingen van de maan en een muis, die door middel van de bijgevoegde loep vergroot kunnen worden.

E. Varga sleep een stukje albast tot een ijsbeer, On top of the circle, een ontwerp dat op de Vakschool voor Edelsmeden en Fijne Techniek in Schoonhoven in zilver werd uitgevoerd. Samen met andere werkstukken van edelsmidstudenten die een penningproject volgden, is Varga's ijsbeertje ook te zien in het Goud-, Zilver- en Klokkenmuseum in Schoonhoven op de tentoonstelling Drieslag. Ook hier verrassende penningen die elk vooroordeel definitief aan diggelen helpen.

Kunst in de hand. Penningkunst uit de hele wereld in Museum Beelden aan Zee, Scheveningen, t/m 13 december; Drieslag in het Goud-, Zilver- en Klokkenmuseum in Schoonhoven, t/m 31 december.

Meer over