nieuws

Alarmerende bloedwaarden bij omwonenden chemiebedrijf Vlaanderen, minister dreigt productie stil te leggen

Meer dan de helft van de mensen die in de buurt van chemiebedrijf 3M in het Vlaamse Zwijndrecht wonen, heeft een veel te hoge pfos-waarde in zijn bloed. Dat blijkt uit het onderzoek dat is uitgevoerd in opdracht van het Vlaamse Agentschap Zorg en Gezondheid.

Omwonenden van de chemiebedrijf 3M in het Vlaamse Zwijndrecht hebben alarmerende bloedwaarden. Hen is met klem verzocht geen eieren van eigen kippen meer eten.  Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Omwonenden van de chemiebedrijf 3M in het Vlaamse Zwijndrecht hebben alarmerende bloedwaarden. Hen is met klem verzocht geen eieren van eigen kippen meer eten.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De Vlaamse minister van Omgeving Zuhal Demir geeft de fabriek twee dagen de tijd om te bewijzen dat het de omwonenden niet verder in gevaar brengt met zijn emissies. Anders moet het de productieprocessen met pfas stilleggen. ‘Het geduld is op’, zegt ze.

Bijna 800 mensen hebben deze zomer bloed laten ­afnemen voor het onderzoek en deze stalen werden vergeleken met de gemiddelde Vlaamse bloedwaarden. Hieruit blijkt dat 59 procent van de deelnemers een verontrustend hoge concentratie pfos (één van de stoffen die in pfas zitten, zie kader) in het bloed heeft, en daardoor risico loopt op gezondheidseffecten op de langere termijn. Het gaat onder andere om meer kans op diabetes type 2, een verlaagde vruchtbaarheid en een lager geboortegewicht van baby’s.

Volgens de (strengere) eisen van het Europese Voedselagentschap EFSA mogen de opgetelde concentraties van stoffen uit de pfas-familie niet boven de 6,9 microgram per liter bloed liggen. Daar komt maar liefst 93 procent van de geteste personen bovenuit. In sommige gevallen gaat dat heel ver: bij 10 procent van de bewoners is meer dan 79 microgram pfos per liter bloed aangetroffen.

Eieren van eigen kippen

Het eten van eieren van eigen kippen blijkt de belangrijkste factor te zijn. Wie dat doet, had gemiddeld bijna tweemaal zoveel pfos in het bloed, als mensen die nooit eigen eieren hebben gegeten. Ook omwonenden die een grondwaterput gebruiken, hebben een hogere concentratie van pfos in het bloed. Het verband tussen de bloedwaarden en de consumptie van groenten uit de eigen moestuin is een stuk onduidelijker.

Chemiebedrijf 3M, gezien vanuit de straat van mensen die te hoge bloedwaarden blijken te hebben.  Beeld Marcel van den Bergh
Chemiebedrijf 3M, gezien vanuit de straat van mensen die te hoge bloedwaarden blijken te hebben.Beeld Marcel van den Bergh

Hoe dichter mensen bij de fabriek 3M wonen, hoe hoger de bloedwaarden zijn, waardoor er een duidelijk verband tussen de twee lijkt te zijn. Volgens het Agentschap moet ‘de bron’ van de ellende worden aangepakt, en ‘hierin ligt een duidelijke rol voor de industrie’. Daarnaast wordt nogmaals onderstreept dat de omwonenden geen eieren van eigen kippen of zelf geteeld kleinvee mogen eten, en hun fruit en groenten goed moeten wassen met lauw water.

Bewijs

Minister Demir eist binnen twee dagen bewijs van het chemiebedrijf dat omwonenden niet verder in gevaar worden gebracht. De afgelopen maanden zijn er al ‘grote inspanningen geleverd om 3M tot de orde te roepen’, zegt zij, ‘en toch blijft essentiële informatie uit, ondanks herhaaldelijke eisen. Daar komen nu de bijzonder slechte resultaten van het bloedonderzoek bovenop.’

3M reageert via zijn website dat ‘wetenschap en feiten de nodige context en nuanceringen kunnen bieden in deze complexe materie.’ Het bewijs dat pfas schadelijk zou zijn, is volgens het bedrijf te beperkt. 3M roept op tot een dialoog met de overheid, met andere bedrijven die pfas gebruiken en ‘uiteraard in het bijzonder met de mensen die het dichtst bij onze fabriek wonen.’

Wat is pfos, en waar wordt het voor gebruikt?

De meeste mensen kennen in elk geval de term pfas: een verzamelnaam voor talloze chemicaliën (waaronder pfos) die zijn verwerkt in producten zoals bijvoorbeeld pannen, kleding en voedselverpakkingen. Ze zijn handig omdat ze water, vuil en vet afstoten, maar ze worden niet afgebroken, en blijven daardoor lange tijd achter in het milieu en het menselijke lichaam.

In de Nederlandse media is de naam pfas de afgelopen jaren vaak gevallen. In 2019 werden in het hele land bouwprojecten stilgelegd omdat onduidelijk was wat er moest gebeuren met een bodem die een minimale hoeveelheid pfas bevat. Dat is opgelost door de norm te verruimen van 0,1 microgram pfas per kilo naar 0,8 microgram per kilo.

Begin juni bleek uit onderzoek van het RIVM dat Nederlanders in het hele land via voeding en drinkwater meer pfas binnenkrijgen dan volgens de Europese gezondheidskundige grenswaarde veilig is. In een aantal gebieden, zoals rond de fabrieksschoorstenen van Chemours in Dordrecht, adviseert het instituut voortaan geen gewassen meer uit moestuinen te eten.

Meer over