Nieuws

Alarmerend rapport: democratieën staan onder grote druk – en moeten zich verweren

De democratie staat wereldwijd steeds meer onder druk en de gevolgen daarvan zij niet alleen te merken in dictaturen maar ook in oude democratieën. Dat is de alarmerende boodschap van Freedom House in een rapport over de stand van de democratie.

Medici verzorgen gewonden na rellen in New Delhi, India. De grootste democratie ter wereld is gedegradeerd tot ‘gedeeltelijk vrij’. Beeld AP
Medici verzorgen gewonden na rellen in New Delhi, India. De grootste democratie ter wereld is gedegradeerd tot ‘gedeeltelijk vrij’.Beeld AP

De niet-gouvernementele organisatie (die sinds 1973 landen rangschikt in de categorieën vrij, gedeeltelijk vrij en onvrij) constateert voor het vijftiende jaar op rij een afname van vrijheid in de wereld, en stelt vast dat de marge tussen landen die zich in goede of slechte richting bewegen nog nooit zo groot is geweest. En nooit waren er in het recente verleden zoveel onvrije landen, aldus Freedom House. ‘De lange democratische recessie verdiept zich.’

null Beeld

Van de grote democratische landen heeft de zorgwekkende situatie in de Verenigde Staten het afgelopen jaar veel aandacht gekregen. Het land zal ‘hard moeten werken’ om zijn instellingen te versterken en zijn civiele normen en mondiale geloofwaardigheid te herstellen.

Ernstiger is de situatie in India: de democratie met de grootste bevolking wordt gedegradeerd tot ‘gedeeltelijk vrij’, onder meer vanwege de toegenomen druk op mensenrechtenorganisaties, de intimidatie van academici en journalisten en de golf van aanvallen tegen moslims. Dichter bij huis staat Turkije nummer twee op de lijst van landen die de afgelopen tien jaar de grootste teruggang in democratische vrijheden beleefden.

Invloed coronacrisis

Bijna driekwart van de wereldbevolking leeft in een land waar de situatie vorig jaar verslechterd is, stelt Freedom House. De coronapandemie heeft vrijheden in sommige democratieën onder druk gezet, maar vooral in landen die toch al onvrij waren is de pandemie aangegrepen om de duimschroeven nog meer aan te draaien. De overheidsreacties op de pandemie hebben op tal van plekken het fundament gelegd voor ‘excessen waar democratieën nog jarenlang last van kunnen hebben’, stelt het rapport. Als Europees voorbeeld geldt Hongarije, waar de regering-Orbán zichzelf vergaande macht gaf om per decreet te kunnen regeren.

De negatieve invloed op de stand van de mondiale vrijheid door China, de ‘meest dichtbevolkte dictatuur’, was ‘buitengewoon groot’ in 2020, aldus de auteurs. Dat had niet alleen te maken met het verbrijzelen van wat over was van HongKongs democratische instellingen en met de mondiale desinformatiecampagne inzake het coronavirus. ‘Los van de pandemie, heeft China’s export van antidemocratische tactieken, financiële dwang, en fysieke intimidatie geleid tot een erosie van democratische instellingen en verminderde bescherming van mensenrechtenwaarborgen in tal van landen.’

Invloed China vergroot

Tegelijkertijd heeft het Chinese bewind een sterkere positie verworven in multilaterale instellingen zoals de VN Mensenrechtenraad. Daar bevorderde China ‘een visie van zogeheten non-interventie die de schending van democratische normen en mensenrechten onbestraft laat, terwijl het vormen van autocratieën wordt toegejuicht.’ De VS trokken zich onder president Trump terug uit de Mensenrechtenraad en de Wereldgezondheidsorganisatie, maar zijn recent weer teruggekeerd.

Ondanks de negatieve teneur van de analyse, waarschuwt het rapport dat er niet de verkeerde conclusies uit moeten worden getrokken. ‘De voortgaande verslechtering van de situatie leidt tot claims over de inherente inferioriteit van democratische systemen.’ Die claims komen niet alleen van Chinese en Russische commentatoren, maar ook van andere autocratische landen – ‘terwijl tegelijkertijd bepalende democratieën hun eigen bondgenoten in de steek lieten en hun eigen waarden vergaten in buitenlands-politieke kwesties’.

Ook ‘antidemocratische spelers in democratische landen zelf’ doen volgens Freedom House actieve pogingen de crisis van democratieën, die zij toejuichen, te verergeren. De democratische krachten moeten zich hiertegen verweren. ‘De vijanden van vrijheid promoten het onjuiste verhaal dat democratie op zijn retour is omdat zij niet in staat is de noden van mensen te lenigen. Maar in feite beleeft de democratie een crisis omdat haar meest prominente voorbeelden niet genoeg doen om haar te verdedigen.’

Meer over