Alarmerend artikel wetenschapsfraude van website gehaald

Een alarmerend artikel over de fatale gevolgen van de wetenschappelijke fraude van de Nederlandse internist Don Poldermans is vrijdag in allerijl van de website van het European Heart Journal verwijderd. Twee vooraanstaande Britse cardiologen concludeerden in het ingetrokken artikel dat die fraude de afgelopen 5 jaar in heel Europa aan 800 duizend hartpatiënten het leven heeft gekost. Volgens het medische vakblad moeten die cijfers bij nader inzien alsnog worden gecontroleerd door vakgenoten.

Merijn Rengers en Ellen de Visser
Voorbereidingen op een hartoperatie op archiefbeeld. Beeld anp
Voorbereidingen op een hartoperatie op archiefbeeld.Beeld anp

Hoogleraar Darrel Francis en collega-cardioloog Graham Cole, verbonden aan het prestigieuze Imperial College of London, schrijven in het stuk dat het aantal doden zó hoog is dat alleen de ergste vormen van genocide daarbij in de buurt komen. De sterfgevallen zijn volgens hen het gevolg van toepassing van een foutieve Europese richtlijn over het gebruik van bètablokkers bij operaties. Die medicijnen vertragen de hartslag en het idee was dat ze de kans op fatale complicaties verlagen omdat het hart meer stress aankan.

Het bewijs kwam uit onderzoek van Poldermans. Zijn bevindingen waren zo positief dat eerdere studies over de gevaren van bètablokkers ondersneeuwden en de medicijnen sinds 2009 in ziekenhuizen in heel Europa standaard worden voorgeschreven.

De cover van het laatste nummer van het European Heart Journal. Beeld European Heart Journal
De cover van het laatste nummer van het European Heart Journal.Beeld European Heart Journal

Patiënten onnodig overleden
Twee jaar geleden bleek dat Poldermans had gefraudeerd met zijn onderzoek. De Britse cardiologen becijferden onlangs in hetzelfde vakblad dat zonder de Poldermans-cijfers de sterfte onder hartpatiënten die bètablokkers slikken opeens veel hoger ligt. Alleen al in Groot-Brittannië zouden door toepassing van de richtlijn 10 duizend patiënten onnodig zijn overleden. De Europese sterftecijfers die zij nu publiceren, zijn een extrapolatie van hun eerdere berekeningen.

De Volkskrant schreef vorige week dat de Nederlandse Vereniging voor Cardiologie de Europese vakorganisatie meteen na het uitkomen van de fraude heeft gewaarschuwd. Maar de Europese richtlijn is twee jaar later nog altijd niet aangepast. De Britten stellen dat daardoor 400 duizend vermijdbare doden zijn gevallen. Zij stierven nadat de fraude bekend was geworden.

Volgens hoofdredacteur Thomas Lüscher van het European Heart Journal is het intrekken van het artikel beslist geen censuur. In een reactie op de website van Retraction Watch wijst hij erop dat er inmiddels nieuwe onderzoeken zijn verschenen naar het gebruik van bètablokkers rond operaties. Die moeten worden meegewogen. Lüscher zegt dat het artikel per ongeluk is gepubliceerd en dat er nu door collega's naar wordt gekeken.

Cardiologen Francis en Cole reageren cynisch. 'We hebben alleen maar de bestaande cijfers vermenigvuldigd en wisten niet dat we daarmee opeens nieuw wetenschappelijk bewijs aanleverden.' Hun artikel is inmiddels nergens meer terug te vinden. Alleen een journalist van het Amerikaanse zakenblad Forbes was er tijdig bij om het te lezen en eruit te citeren.

Meer over