Nieuws

Afsluitdijk-debacle nóg groter dan gedacht: totale kosten niet 900 miljoen maar 2 miljard

De door een blunder van Rijkswaterstaat ontspoorde renovatie van de Afsluitdijk gaat de overheid zeker 358 miljoen euro meer kosten. Daar komt nog een flink bedrag bovenop voor het vernieuwen van de spuisluizen, een klus die opnieuw aanbesteed moet worden. De totale kosten van de renovatie, inclusief 25 jaar onderhoud, lopen daardoor op tot 2 miljard euro, ruim een miljard meer dan aanvankelijk geraamd werd.

Jurre van den Berg en Marcel van Lieshout
Dronefoto van werkzaamheden aan de Stevinsluis aan het begin van de Afsluitdijk. Beeld ANP / Robin van Lonkhuijsen
Dronefoto van werkzaamheden aan de Stevinsluis aan het begin van de Afsluitdijk.Beeld ANP / Robin van Lonkhuijsen

Dat schrijft minister Mark Harbers (VVD) van Infrastructuur en Waterstaat in een brief die vrijdagavond naar de Tweede Kamer is gestuurd.

Wat een feestweek had moeten worden (de Afsluitdijk bestaat komende zaterdag negentig jaar) begint nu met een fikse kater. Harbers’ voorganger Cora van Nieuwenhuizen trok vorig jaar al 120 miljoen euro uit om tegenvallers in het prestigieuze project op te vangen. Harbers moet nu nog eens 238 miljoen bijpassen om een geschil met bouwconsortium Levvel (BAM, Van Oord, Rebel) over meerwerk te schikken.

Maar het debacle blijkt nóg groter dan gedacht. Het werk aan de spuisluizen, zowel aan de Noord-Hollandse als de Friese kant van de dijk, wordt uit het contract gehaald en opnieuw aanbesteed, schrijft Harbers. Onduidelijk is wanneer die klus zal zijn afgerond en hoeveel dat gaat kosten.

Door alle tegenvallers en toekomstige onzekerheden over prijsstijgingen voor materiaal en arbeid moet het totale budget voor de renovatie van de Afsluitdijk en het 25 jaar onderhouden van de waterkering worden opgehoogd tot ruim 2 miljard euro. Toen de megaklus in 2018 gegund werd, was de raming dat 921 miljoen genoeg zou zijn.

Rijkswaterstaat bekende ruiterlijk schuld; de bouwers slaan daar een slaatje uit

De Volkskrant onthulde vrijdag dat Rijkswaterstaat al in mei 2018, bijna een jaar voor het werk begon, wist dat de dienst cruciale informatie over waterstanden en golfhoogtes over het hoofd had gezien. ‘Dit had een grote impact op de planning en financiën van het project’, aldus Harbers.

Uit documenten die de Volkskrant heeft verkregen met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) blijkt dat Rijkswaterstaat zichzelf klem zette door ruiterlijk schuld te erkennen voor haar eigen omissie. Het bouwconsortium Levvel (BAM en Van Oord) probeerde volgens Rijkswaterstaat een slaatje uit het mea culpa te slaan door al het meerwerk aan de dijk toe te rekenen aan die ene fout en zich onvermurwbaar op te stellen.

De minister doet nu voorkomen alsof het al drie jaar etterende conflict tussen Rijkswaterstaat en de bouwers naar tevredenheid van alle betrokkenen is geschikt. Maar partijen zijn er nog niet helemaal uit: over 87 miljoen euro bestaat nog onenigheid. Hierover zal een Commissie van Deskundigen oordelen, waarschijnlijk pas volgend jaar. Een dergelijke geschillenprocedure werd vorig jaar al door Harbers’ voorganger Cora van Nieuwenhuizen (VVD) aangekondigd, maar die bleek niet in gang gezet.

Bouwbedrijf BAM, dat samen met maritiem aannemer Van Oord met Rijkswaterstaat steggelde over de meerkosten, spreekt nu van een ‘constructieve dialoog’. Extra financiële schade lijdt de beursgenoteerde onderneming niet, stelt BAM aandeelhouders gerust.

Tweede Kamer maakt zich zorgen, deskundigheid is weg bij Rijkswaterstaat

CDA-Kamerlid Harry van der Molen wil een plenair debat over wat hij een ‘zorgwekkend patroon’ noemt bij grote infrastructurele werken: de overheid als opdrachtgever maakt fouten, bouwbedrijven ‘gokken op het vergoeden van meerkosten’ om zo ‘de boel financieel rond te krijgen’. Ook wordt de Kamer volgens hem stelselmatig te laat en onvolledig geïnformeerd.

D66-Kamerlid Lisa van Ginneken onderschrijft de zorgen van het CDA. ‘Onze controlerende taak wordt wel heel moeilijk als een ministerie informatie achterhoudt.’ Ze wil dat Harbers ook openheid geeft over het traineren van informatieverstrekking aan de pers. ‘Daar krijg ik echt buikpijn van. De pers moet ook kunnen controleren.’

Deskundigen wijten de blunder van Rijkswaterstaat aan het verval van de organisatie. Duizenden, vooral technische, arbeidskrachten verdwenen omdat die kennis aan ‘de markt’ zou kunnen worden overgelaten. Van Ginneken spreekt van ‘een groot risico’. Verwijzend naar het Afsluitdijk-debacle: ‘Dit zijn fouten die financieel echt pijn doen.’

Vorige week oordeelde ook de Algemene Rekenkamer uiterst kritisch over (aanbestedingen door) Rijkswaterstaat. Er wordt begonnen aan projecten waarvoor op voorhand niet genoeg budget is, en de planning wordt overgelaten aan externen. Als alles uit de hand loopt, blijft verantwoording en een analyse van tegenvallers bovendien vaak uit. ‘Wat leert de minister hiervan? Wij beoordelen deze tekortkomingen als een risico voor de financiële beheersing van infrastructuurprojecten.’

Al in het jaarverslag 2005 van de Raad van State uitte toenmalig vicepresident Herman Tjeek Willink kritiek op Rijkswaterstaat: ‘Door het uitbesteden van steeds meer taken is de inhoudelijke deskundigheid sterk verminderd.’

Meer over