Afscheid van een jong gestorven ballerina

Nederlands Dans Theater 1 met Half Past (Kylián) en Short Cut (Van Manen). Reprises: As If Never Been (Kylián) en Kyr (Naharin)....

DANS

Op een groot videoscherm zien we een vrouw verbeten met een stift over papier krassen. Maar hoe decoratief haar driftig opgekalkte tekens ook zijn, ze zijn volslagen onleesbaar. Verwoed pent ze het ene na het andere vel vol. Als kijker loer je over haar blote schouder mee en voel je compassie met de vrouw die tegen de klippen op wil communiceren, maar daar niet in slaagt.

Een volgend beeld toont een man en een vrouw die - naakt, zo doet de vleeskleurige kleding ons denken - in elkaar verstrengeld liggen. Ze rollen over elkaar heen, en vlechten hun benen langs en door elkaar. De vrouw 'zweeft' tot slot op de buik van de man.

Dat beeld suggereert extatische liefde, maar opvallend genoeg zonder genot. Ook het duet dat simultaan door Lorraine Blouin en Stefan Zeromski aan de voet van het immens grote scherm wordt gedanst, is sensueel. Maar tegelijkertijd voel je een kloof tussen de geliefden, een diepe eenzaamheid. De twee rollen steeds verder van elkaar af, tot ze worden opgeslokt door de duisternis.

Daarboven spreken de videobeelden van Hans Knill boekdelen: een vogel die vrij over besneeuwde bergtoppen vliegt, de stille schreeuw die 'bevriest' op het gelaat van de vrouw, haar sprong in diep water en de bubbeltjes die daarna haar zeemeerminnenlichaam omringen.

Betekenis krijgen de beelden pas echt als je weet dat Jirí Kylián Half Past opdroeg aan 'Uli', de Australische danseres Ulrike Lytton die in december op 34-jarige leeftijd zelfmoord pleegde. In de jaren 1990-'94 danste ze bij het NDT, onder meer in Stepping Stones en Whereabouts Unknown.

Bij het Danstheater kwam het overlijdensbericht hard aan, niet in het minst bij de pater familias zelf. Dit ballet - met Blouin in de hoofdrol, destijds een van Lyttons naaste collega's - is een verwerking van haar dood.

Eén keer eerder, in 1984, liet Kylián zich bij een creatie leiden door de zelfmoord van een danseres. Het rouwproces stopte hij in Heart's Labyrinth, dat daarmee zijn meest persoonlijke werk werd. Half Past is minder dramatisch: misschien komt het doordat de op zichzelf mooie videobeelden soms wat gepolijst en afstandelijk zijn. Kylián wil nieuwe wegen inslaan, net als ten tijde van Heart's Labyrinth. Nu met video, maar helaas verdringt dat medium de dans te zeer.

Kylián heeft - passend - As If Never Been uit 1992 hernomen, een stuk over eenzaamheid en isolement, gebaseerd op Becketts Ohio Impromptu. Dit duet, dat door de originele vertolkers Nancy Euferink en Patrick Delcroix wordt gedanst, maakt krachtiger voelbaar waarom iemand er toe kan komen er een einde aan te maken.

Short Cut, het nieuwe werk van Hans van Manen, staat hier helemaal los van. Het kreeg de eenvoudigst denkbare structuur: een man danst achtereenvolgens met drie vrouwen een duet. Die zijn aanvankelijk gedrieën opgevoerd, maar het podium wordt na elk duet leger. Tot de man alleen overblijft. In al zijn eenvoud is dat een emotioneel gegeven: de sensualiteit is hier niet driftig of sterk erotisch, zoals in het verleden, maar getemperd.

De lyriek komt vooral voort uit de lange lijnen en melancholieke tonen van Jacob ter Velthuis' twee strijkkwartetten. Die geven deze adagio-duetten een dromerige sfeer. Toch vervaagt de dans niet. Daarvoor is Van Manens stijl te krachtig. Bovendien wordt zijn taal uitermate helder vertolkt: met Marío Radacovskí als een stevige donkere Apollo temidden van de lyrische dansmuzen Cora Bos Croese, Elke Schepers en Fiona Lummis.

Isabella Lanz

Meer over