Afrekencultuur is een groot gevaar voor de politiek

Dat politici om de kleinste misstap moeten opstappen, is strijdig met de idee van de moderne democratie en gevaarlijk voor een goede besluitvorming....

Nergens ben je je baan zo onzeker als in de voetbalwereld. Manuel Pellegrini haalde met Real Madrid 96 punten (een ongekend hoog aantal), maar werd tweede in de Spaanse competitie. Nog geen dag was Barcelona kampioen, of de eerste geruchten over Pellegrini’s ontslag deden de ronde. En die moraal breidt zich uit. Onlangs hoorde ik cabaretier Guido Weijers in de TV Show van Ivo Niehe zeggen: ‘Als de trainer het niet goed doet, wordt hij direct ontslagen: waarom zou dat bij politici anders zijn?’

Weijers’ visie is symptomatisch voor een maatschappelijke ontwikkeling. Bij de minste of geringste misstap begint het geroezemoes in de media al. ‘Zou het niet beter zijn als de minister opstapte?’ Binnen de kortste keren neemt de bevolking deze opvatting over. Een kwalijke ontwikkeling, omdat hij strijdig is met de moderne democratie en gevaarlijk voor een goede besluitvorming.

‘Democratie betekent dat je luistert naar het volk.’ Een veelgehoorde misvatting. Ja, in Athene, 2500 jaar geleden, daar had het volk de macht. 6.000 Atheense mannen verzamelden zich om te stemmen telkens als er zich een probleem voordeed.

Sinds de Franse revolutie en het verdwijnen van het absolute koningschap zijn we gaan werken aan een nieuwe vorm van democratie. Burgers kiezen bij stemming een volksvertegenwoordiging. De partijen die samen een meerderheid in de Tweede Kamer hebben vormen een kabinet. Dat laatste vormt de uitvoerende macht, de eerste voornamelijk de wetgevende. En om de vier jaar herhaalt dat circus zich.

Omdat we dit systeem kennen en accepteren, ondertekenen we een soort contract: voor vier jaar zijn de mensen die we met zijn allen hebben gekozen de baas. Zo hebben we dat afgesproken en we hebben er eerlijk over gestemd.

En ik dacht nog wel dat we dat begrepen hadden. Hoe blij was ik met de reacties op de ‘honderd dagen van Balkenende IV’. Weet u het nog, de lente van 2007? Honderd dagen ging het nieuwe kabinet het land in om te ‘luisteren naar de mensen’. Intussen werd er niet geregeerd. Maar dat was niet de afspraak! Jullie zijn de professionals, wij niet. Wij hebben jullie gekozen, nu moeten jullie regeren. Jullie zijn nu de baas. Wij hébben onze mening al gegeven. Aan het werk nu! Over vier jaar kijken we weer of jullie het goed gedaan hebben.

Zo werkt het in de moderne westerse democratie. Maar burger en politicus laten zich opjutten door de media. De waan van de dag hoeft zijn lelijke kop maar op te steken of het volk begint te morren. Politici beginnen te zweten.

De minister is niet zo handig met de media. De burgers zien haar niet meer zo zitten. Aftreden dan maar. Maakt niet uit wat voor beleid ze voert. Wat een farce. Vind je het gek dat politici praktisch enkel nog met partijpolitiek bezig zijn?

Dit principiële bezwaar is echter niet het enige bezwaar tegen deze populistische, kortzichtige praktijk. Het levert een direct gevaar op voor een goede besluitvorming. Wat is bij uitstek het verschil tussen de politicus en de gewone burger? De goede politicus is een professional met kennis van zaken en ervaring. Hij kent het klappen van de zweep en dat stelt hem in staat goede besluiten te vormen. De gewone burger moppert.

De goede politicus weegt de belangen van verschillende partijen tegen elkaar af en probeert op termijn een zo aangenaam mogelijk Nederland te bewerkstelligen voor al haar burgers. De burger wil zijn eigen belangen behartigd zien. Nu.

Als we niet ophouden bij elk foutje te eisen dat een Kamerlid of minister opstapt, dan dreigt er groot gevaar. Hoe kan een politicus ooit de broodnodige ervaring en kennis van zaken opdoen als hij na vier jaar weer keihard Den Haag wordt uitgetrapt? Hoe kan de politiek op de lange termijn een beter Nederland bereiken als we alleen maar directe belangenbehartiging willen zien? Wij, burgers en politici, laten ons door de media opjutten. Alle drie de partijen zijn er schuldig aan dat er niet meer op de lange termijn en in het landsbelang wordt gedacht. Eigenbelang en partijpolitiek voeren de boventoon.

Ik werd geïnspireerd tot het schrijven van dit stuk toen Henk Kessler aankondigde dat de bekerfinale Ajax-Feyenoord in twee duels zou worden beslist. Misschien is dat een idee. Misschien moeten we de trainer niet afzetten, maar moeten we eens kritisch kijken naar de spelregels. Want dat we zo niet verder kunnen is duidelijk. Tijd om af te fluiten.

Meer over