Afghaanse werkelijkheid rauwer dan gedacht

Keer op keer stond de Tweede Kamer letterlijk stil bij de dood van Nederlandse militairen in Uruzgan. Voor de missie in de Afghaanse provincie in 2006 begon, schreef het kabinet aan de Kamer dat het ‘niet uitgesloten’ is dat militairen zouden sneuvelen. Het is, met een dodental dat opliep tot 24, een wel erg voorzichtige formulering. De Afghaanse werkelijkheid bleek rauwer dan de ‘Haagse’.

Theo Koelé

Wie na vier jaar de verslagen terugleest van debatten die in de Kamer werden gevoerd, bekruipt het gevoel dat Nederland met een zekere naïviteit begon aan de grootste militaire operatie van de laatste decennia. ‘Het hoofddoel is wederopbouw’, zo vertolkte CDA’er Ormel de opvatting – en de wens – van een Kamermeerderheid. Alleen tegenstanders spraken over een vechtmissie.

Opbouwen en vechten

Het onderscheid tussen ‘wederopbouwmissie’ en ‘vechtmissie’ bleek al snel kunstmatig. Militairen ergerden zich eraan. ‘Opbouwen waar het kan, vechten wanneer het moet’, luidde hun devies. Grondtroepen raakten honderden keren verwikkeld in vuurgevechten, Apache-helikopters en F-16-vliegtuigen kwamen eveneens honderden malen in actie ter ondersteuning van de Nederlanders en hun bondgenoten.

Ook het ‘strikte’ onderscheid dat de Kamer destijds wilde maken tussen de ISAF-vredesmissie onder NAVO-vlag en de operatie Enduring Freedom, de door de Amerikanen geleide jacht op terroristen, viel in de praktijk weg. Nederlandse commando’s opereerden de afgelopen maanden zelfs buiten Uruzgan om Taliban-strijders uit te schakelen.

Dreiging

De verwachte ‘aanzienlijke risico’s noopten tot een onvoorziene bescherming van de troepen. Aanvankelijk ging de meeste dreiging uit van raketten; reden waarom Kamp Holland van gepantserde woon- en werkcontainers werd voorzien. Veel gevaarlijker bleken later bermbommen. In allerijl werden pantservoertuigen van het type Bushmaster aangeschaft, die meer veiligheid boden.

Mede daardoor bleken ook de kostenramingen te laag. Voor de eerste twee jaar was een bedrag van 340 miljoen euro uitgetrokken. De kosten na vier jaar bedragen 1,4 miljard.

Nederland bedong in 2006 dat de zittende gouverneur, Jan Mohammad Khan, een man met een gewelddadig verleden, zou worden vervangen. Zijn opvolgers genoten een beperkt gezag onder de bevolking, terwijl ‘JMK’ Nederlandse activiteiten saboteerde. Amerikanen en Australiërs, die de belangrijkste taken van de Nederlanders overnemen, hebben minder moeite met ‘foute’ lieden.

Niet naïef was politiek Den Haag in de discussie over de omgang met gevangenen. Onder druk van de Kamer maakte het kabinet afspraken met de regering in Kabul over een humane behandeling van verdachten die de Nederlanders zouden overdragen. Volgens Buitenlandse Zaken hebben de Afghanen woord gehouden. De ambassade in Kabul, het Internationale Rode Kruis en een onafhankelijke Afghaanse mensenrechtenclub kregen toegang tot de gevangenen.

Resultaten

Over de resultaten die Nederland zou kunnen boeken tijdens de missie, liepen de meningen in Den Haag van meet af aan uiteen. De verlenging, van twee tot vier jaar, had mede te maken met het groeiende besef dat wederopbouw in Uruzgan ‘een zaak van lange adem is’, zoals defensiechef Van Uhm woensdag nog eens zei.

Was het winnen van de hearts and minds van de Uruzgani een doel op zich, in Nederland heeft de missie nooit op de gunst van het grote publiek kunnen rekenen. Uit maandelijkse onderzoek van Defensie bleek dat ongeveer eenderde van de bevolking de missie steunt. De waardering voor de militairen is veel groter.

Het sneuvelen van militairen heeft nimmer geleid tot een kentering in de peilingen. Daarmee werd de voorspelling van (oud-) politici en militairen gelogenstraft dat de bevolking het met tien of twintig doden ‘wel gehad’ zou hebben.

Vlak voor het einde van de missie van het Nederlandse leger in Uruzgan brengt Commandant der Strijdkrachten Peter van Uhm (R) een bezoek aan deze Afghaanse provincie (ANP) Beeld
Vlak voor het einde van de missie van het Nederlandse leger in Uruzgan brengt Commandant der Strijdkrachten Peter van Uhm (R) een bezoek aan deze Afghaanse provincie (ANP)
Meer over