Interview

Afghaans activist Dorakhshan: ‘We zullen andere wegen vinden om onze stem te laten horen’

Het Taliban-regime in Afghanistan heeft zijn gematigde masker laten vallen. Een voorlopige regering van hardliners verbood deze week direct alle protesten tegen het regime, waarbij vrouwen vaak in de voorhoede liepen. Maar wij geven niet op, zegt activist Dorakhshan vanuit Kabul.

Afghaanse vrouwen tijdens een protest bij de Pakistaanse ambassade in Kabul. Beeld AFP
Afghaanse vrouwen tijdens een protest bij de Pakistaanse ambassade in Kabul.Beeld AFP

Al drie weken zit Dorakhshan, een hoogopgeleide vrouw van begin 60, opgesloten in haar huis. Vandaaruit organiseerde ze vrouwenprotesten in steden in heel Afghanistan, die via internetfilmpjes de hele wereld overgingen. Zelf de straat opgaan ging niet, want Dorakhshan (‘Stralend Licht’, niet haar echte naam) had een publieke functie en is een bekend activist op het gebied van vrouwen- en burgerrechten.

Aan de protesten lijkt nu voorlopig een einde te komen. De nieuwe interimregering van de Taliban vaardigde donderdag als eerste maatregel een feitelijk demonstratieverbod uit. Demonstraties mogen alleen nog als ze officieel zijn goedgekeurd, inclusies de slogans en protestborden. En wie die regel overtreedt, kan ‘ernstige consequenties’ tegemoet zien. Woensdag werden protesten al hardhandig neergeslagen in Kabul en Faizabad. Een dag eerder gebeurde dat in Kabul en Herat, waarbij twee mensen werden doodgeschoten.

Het was een kort moment in de tijd waarin we onze kans hebben gegrepen, zegt Dorakhshan over de telefoon vanuit Kabul. ‘Toen de Taliban half augustus Kabul innamen, besloten we meteen dat we in actie moesten komen voor onze vrouwen- en burgerrechten. We wilden onze stem laten horen om de wereld duidelijk te maken dat Afghaanse vrouwen vasthouden aan hun recht op onderwijs, arbeid en een plek in de maatschappij.’

Het was een weloverwogen risico, zegt Dorakhshan. ‘We wisten natuurlijk dat de Taliban niets op hadden met de vrijheid van meningsuiting. Maar we wisten ook dat zolang de hele wereld naar Afghanistan keek, ze zich terughoudend zouden opstellen en niet meteen zouden beginnen met schieten. Bovendien waren de Taliban gefixeerd op de evacuaties en de veiligheid. Het was een perfect moment voor onze protesten.’

Had u verwacht dat de omslag zo snel zou komen?

‘We hadden wel voorzien dat de situatie na het vertrek van de Amerikaanse troepen heel snel zou verslechteren. We zagen aankomen dat alles waar vrouwen zoveel jaren voor hadden gevochten, in een klap zou worden weggevaagd. Velen van ons hebben het vorige Taliban-schrikbewind (1996-2001, red.) meegemaakt.’

Dus in de Taliban 2.0 heeft u nooit geloofd?

‘Nee, ik ken de Taliban en hun duistere ideologie. Er gaapt een enorme kloof tussen hun waarden en die van een vrije, burgerlijke samenleving, en ze zullen in dat opzicht nooit veranderen. Iedereen in Kabul wist dat de Taliban niet waren veranderd, en dat ze zo gauw de buitenlanders weg waren hun ware gezicht zouden laten zien.’

De nieuwe regering telt in elk geval geen vrouwen.

‘Ik denk niet dat er al een echte regering ís. Er woedt binnen de Taliban een enorme machtsstrijd die nog niet is beslist. In de regering zitten vertegenwoordigers van twee subgroepen van de Pathanen, maar drie andere Pathaanse stammen maken er geen deel van uit, laat staan al die andere Afghaanse etniciteiten zoals Tadzjieken, Hazara’s en Oezbeken. Ik denk daarom dat deze regering instabiel is en het niet lang zal volhouden.

‘Je merkt in Kabul nu al dat de mensen ontevreden zijn, en dat voorspelt weinig goeds voor de toekomst. Maar een ding is zeker: welke Taliban-regering we ook krijgen, zij zal dictatoriaal en gewelddadig zijn en vrouwen geen enkel recht geven. Dat is nog een reden waarom die regering zal falen: de Taliban haten vrouwen.’

Hoe gaan jullie verder nu demonstreren niet meer kan?

‘We zagen het demonstratieverbod aankomen. We hadden ons protest al van meet af aan voorzichtig aangepakt, door afwisselend steeds in andere steden in actie te komen. Zo hoopten we gewelddadige reacties te voorkomen, al kwamen die uiteindelijk natuurlijk toch. Gelukkig leert de geschiedenis dat dictatoriale regimes hun burgers nooit voorgoed het zwijgen kunnen opleggen. En de vrouwen van Afghanistan zijn niet zoals vroeger. Ze vechten nu voor hun rechten. We zullen andere wegen vinden om onze stem te laten horen.’

Vreest u voor uw eigen veiligheid?

‘Iedereen heeft kunnen zien met welk bruut geweld de Taliban onze demonstraties aanvielen. Ik heb die protesten mede georganiseerd en ben daarmee een doelwit. Als bekend activist verkeer ik in acuut gevaar, en dat geldt ook voor mijn gezin. We zitten nu in huis opgesloten en kunnen niet zomaar naar buiten. Een boodschap doen kan alleen door onszelf volkomen onherkenbaar te maken met boerka en hijab.’

Ik kan me voorstellen dat u het land uit wilt.

‘We hebben het overwogen, maar weten niet goed hoe. We zijn niet rijk en hebben al ons spaargeld uitgegeven om gezinnen in de familie te helpen van wie de vaders gedood zijn door de Taliban. Mijn dochter en ik waren de kostwinners in ons gezin. Nu we niet meer mogen werken, voelen we ons hopeloos. Niet alleen omdat we geen geld meer verdienen, maar ook omdat we maatschappelijk zijn uitgerangeerd. Mijn dochter doet niet meer dan eten, slapen, piekeren en huilen. Dat is geen leven meer. Maar zielig zijn we niet. We vechten door.’

Meer over