Nieuws

Advies: haal banden met Chinese Nederlanders aan om beïnvloeding door Beijing te beteugelen

Net als in veel andere landen houdt Beijing ook in Nederland grip op zijn overzeese landgenoten. Om die beïnvloeding wat te beteugelen, dient de overheid de Chinezen wat meer te betrekken in onze samenleving.

De Chinese president Xi Jinping, zijn vrouw Peng Liyuan, Koning Willem-Alexander, Koningin Maxima en voormalig Koningin Beatrix in 2014. Beeld Hollandse Hoogte / Imago Stock
De Chinese president Xi Jinping, zijn vrouw Peng Liyuan, Koning Willem-Alexander, Koningin Maxima en voormalig Koningin Beatrix in 2014.Beeld Hollandse Hoogte / Imago Stock

De Nederlandse overheid moet de banden met Chinezen in Nederland aanhalen om te voorkomen dat de Chinese Communistische Partij zijn grip op de diaspora verder verstevigt. Bijvoorbeeld met een meldingsplicht voor organisaties die delegaties uit China ontvangen, die namens de Communistische Partij overzeese Chinezen aansporen om Chinese belangen te dienen.

Dat is een aanbeveling in een rapport over beïnvloeding en inmenging door Beijing binnen Chinese gemeenschappen in Nederland. De Rijksuniversiteit Leiden heeft dat op verzoek van de Nederlandse overheid onderzocht.

Voor grootschalige inmenging vond onderzoeker Frank Pieke geen bewijs, maar beïnvloeding is er wel degelijk. Van oudsher heeft het aansturen van de Chinese gemeenschappen in het buitenland prioriteit voor de Communistische Partij. Pieke: ‘Beijing verwacht van Chinezen, of ze nu de Nederlandse nationaliteit hebben of tijdelijk voor studie of werk hier zijn, dat ze loyaal zijn en de standpunten van het Chinese beleid onderschrijven.’

Talent-scouting

Het Verenigd Front-bureau, het staatsorgaan dat namens de Communistische Partij zorgt dat niet-communistische groepen zich achter de partijlijn scharen, heeft de afdeling die zich op overzeese Chinezen richt, opgetuigd. Om die intensievere bemoeienis te bekrachtigen kwamen Front-delegaties de afgelopen jaren naar Europese landen, waaronder Nederland. ‘Daar moeten we waakzaam op zijn. Dat is bijna talent-scouting, waar alle sleutelfiguren aan één tafel zitten,’ aldus Pieke. Vandaar het idee van een meldingsplicht, al biedt dat geen inzicht in eventuele Front-activiteiten tijdens bezoeken aan China.

Het Verenigd Frontwerk dateert uit een tijdperk ver voordat Chinese beïnvloeding en inmenging in het Westen werden bestudeerd. De afgelopen twee jaar is het fenomeen het domein van een handjevol gespecialiseerde academici en enkele complotdenkers ontstegen. Landen als Australië, Canada en de Verenigde Staten worstelen met echte of vermeende Chinese beïnvloeding en inmenging. De Amerikaanse aanpak ontaardt soms in een heksenjacht op Chinezen die als ‘spion’ worden gebrandmerkt op grond van de minste of geringste verdenking.

Door die uitwassen keren Chinezen zich af van de westerse overheden – daarom adviseert Pieke het probleem samen met de Chinese gemeenschapsorganisaties aan te pakken. ‘We vergroten de druk op de gemeenschap door die er nadrukkelijk bij te betrekken: als we hun belangen in Nederland uitbouwen, zoals bejaardenzorg of Chinese scholen, gaan ze hun relatie met Nederland belangrijker vinden.’

Het is de vraag of Chinezen daar op zitten te wachten. Niet alle Chinese organisaties wilden met Pieke praten en de ruim dertig gesprekspartners die meewerkten, ontkenden te handelen in opdracht van Beijing. Pieke: ‘Opdrachten zijn niet nodig, want ze doen heel veel uit zichzelf. Iedereen conformeert zich aan de standpunten van de Chinese overheid. Dat er contact is, en aansturing vanuit Beijing waar nodig, ervaren ze als normaal en natuurlijk. Verder doen ze natuurlijk alsof er niets aan de hand is.’

Minder relevant

Niet alle groepen in het landschap van honderden Chinese verenigingen in Nederland zijn doelwit. Chinezen met wortels in het voormalig Nederlands-Indië of Suriname zijn voor Beijing minder relevant dan groeperingen waar mensen die de afgelopen twintig jaar uit de Volksrepubliek vertrokken zijn, de dienst uitmaken, of zakenclubs van jongere Chinezen die een internationale carrière ambiëren.

Beijing hanteert voor Nederland volgens Pieke een ‘lichte’ benadering. ‘Een klein land vinden ze onbelangrijk en de Chinezen in Nederland hebben geen hoog profiel.’ In tegenstelling tot Canada wemelt het hier niet van de Chinese miljonairs, topmensen van bedrijven zoals Huawei en Chinese dissidenten.

De beïnvloeding kan echter elk moment omslaan in een hardere aanpak, waarbij Chinezen wel worden ingeschakeld voor inmenging. Bijvoorbeeld bij geopolitieke gebeurtenissen, zoals de recente Europese sancties tegen China of het besluit van het Nederlandse parlement het Chinese Xinjiang-beleid tot genocide te bestempelen. In het kielzog van de Chinese ambassade protesteren Chinese organisaties daartegen. In het begin van de pandemie, kwamen Chinese verenigingen overal ter wereld, ook in Nederland in actie om mondkapjes naar China te sturen.

Contraproductief

Het is onbegonnen werk Chinezen los te weken van het web van staats- en partijorganisaties, en bovendien contraproductief. Chinezen vinden volgens Pieke het land van hun voorouders aantrekkelijker, naarmate ze in het Westen slachtoffer zijn van een anti-Chinees klimaat. Als beïnvloeding wordt blootgelegd in een sfeer waarin Chinezen als potentiële agent van de Communistische Partij worden bejegend, jaagt dit hen juist verder in de armen van de Chinese staat.

Zeker de generatie van hoog opgeleide veertigplussers is ‘volop beschikbaar voor rekrutering’, omdat een positie als ‘brug’ tussen China en Nederland een opstapje is voor hun politieke en zakelijke loopbaan, die zich deels in China afspeelt. Pieke: ‘Ze voelen zich Chinees en hoewel Beijing Chinezen in het buitenland nooit helemaal vertrouwt, willen ze erbij horen. Ze zoeken die beïnvloeding dus zelf op.’

Meer over