Adriaan hekelde exorbitante zelfverrijking

Paus Adrianus VI (Adriaan Boeyens, 1459-1523) heeft de eerste selectie voor de verkiezing van De Grootste Nederlander niet overleefd. 'Als er sukkelpaus is geweest, dan is het wel de Nederlandse paus....

Op zich al opmerkelijk, omdat dezelfde Pleij deze week in KRO's Studio Magazine zegt dat Nederlanders nu juist dol zijn op 'sukkelachtige types', 'mensen die daden deden die helemaal geen zin hadden'.

Toch lijkt Pleij eerder een Idolsjurylid te willen imiteren dan recht te doen aan de werkelijke betekenis van de eerste en vooralsnog enige Nederlandse paus. Toegegeven, het pontificaat van de geboren Utrechter Adrianus VI kan in bepaalde opzichten als een mislukking worden beschouwd. De oprechte verontwaardiging van Adrianus VI over de zelfverrijking, het nepotisme en andere misstanden die destijds gebruik waren in Vaticaanse kring, heeft hij niet alleen omgezet in voor die tijd ongekende publieke schuldbekentenissen maar ook in daadwerkelijke pogingen om het tij te keren. Dat stuitte op fel verzet. Zijn hervormingsprogramma maakte hem, zacht gezegd, niet bijster populair bij de Romeinen van zijn tijd. De lokale bevolking bracht na de dood van Adrianus zelfs hulde aan zijn lijfarts als 'bevrijder van het vaderland'.

Het tragische pontificaat van Adrianus VI is altijd zeer wisselend gewaardeerd. Na en sentimenteel vinden sommigen, moedig en principieel vinden anderen. Want 'Adrianus VI blijft de voorloper van de pausen met een waarachtige vroomheid, die tot stand zullen brengen wat hij slechts heeft kunnen aangeven', schreef de historicus Jean Lucas-Dubreton.

De nietig-verklaring van Adrianus VI door Herman Pleij is daarom wat al te zuinig. Feit is dat Adrianus VI tot het aantreden van paus Johannes Paulus II, ruim vier eeuwen later, de laatste niet-Italiaanse paus is geweest. Feit is dat met Adrianus VI een Nederlander aan het hoofd heeft gestaan van de oudste en grootste (religieuze) organisatie ter wereld (anno 2004: 1,2 miljard leden en tweeduizend jaar geschiedenis). Feit is ook dat het eigenwijze pleidooi van Adrianus VI voor soberheid en zuiverheid door velen in ons land herkenbaar zal zijn als typisch Nederlands; een treffende illustratie van de vaak als calvinistisch omschreven Nederlandse volksaard.

Me dunkt voldoende redenen om Adrianus VI een plek te gunnen naast andere Grote Nederlanders als DJ Tio, Leontien van Moorsel en Hans Teeuwen.

De Romeinen wilden niets liever dan het pontificaat van Adrianus VI zo snel mogelijk vergeten. Voor Nederlanders is er daarentegen ook anno 2004 alle reden om de gedachtenis van Adrianus VI hoog te houden. Maar wellicht dat de woorden op het graf van Adrianus VI ook vandaag nog actueel zijn: 'Helaas, hoeveel scheelt het in wat voor tijd de deugd van zelfs de beste mensen aan bod komt.'

Meer over